معلوم شد كه اينهمه وظايف گونهگون بارى است سنگين كه يكتن از برداشتن آن ناتوان است از اينرو مأمورانى تعيين شدند كه در امور مختلف كمك كنند و طبعا بعضى مسائل را بخويشتن فيصله ميدادند .
ديوانها
سازمان ادارى دوران اول عباسى از لحاظ تقسيم كار با بهترين سازمانهاى عصر ما برابرى ميكرد . مهمترين ديوانهاى دولت كه هر يك وزارتى بود چنين بود : ديوان خراج ، ديوان ديه ديوان نظارت ، ديوان سپاه ، ديوان موالى و غلامان كه فهرست موالى و بندگان خليفه را نگه ميداشت . ديوان بريد ، ديوان مراقبت خرج ، ديوان نامهها ، ديوان حوائج ، ديوان احشام ، ديوان عطايا ، ديوان آبيارى كه بر پلها و ترعهها و آب نظارت داشت . از عنوان بيشتر ديوانها وظايف آن را توان دانست . ديوان زمام كه چيزى چون ديوان محاسبات عصر ما بود از معتبرترين ديوانهاى دولت بشمار بود كه منصور پايه نهاد و اين ديوان عهدهدار جمعآورى خراج عراق ، ثروتمندترين ولايتهاى دولت ، و هم نظارت حساب ولايتهاى ديگر بود . عباسيان ديوان ديگرى پديد آوردند و نام آن را ديوان مكاتبات و مراجعات كردند كه چهار قسمت داشت :
ديوان سپاه كه مقررىها در آن ثبت ميشد . ديوان اعمال كه ناظر مستمرى و حقوق بود . ديوان عمال كه نصب و عزل همه با آن بود و ديوان بيت المال كه در خرج و دخل دولت نظر ميكرد و هم از جمله سازمانها ادارهاى بود كه بامور مردم غير مسلمان ميرسيد كه رئيس آن دبير جهباز عنوان داشت .
دخالت دولت عباسى در امور عامه محدود بود و هر شهر و دهكده عهدهدار امور خويش بود و دولت جز بهنگام فتنه يا ندادن ماليات به كار كسى كارى نداشت با وجود اين در كارهاى مربوط به آبيارى مانند احداث و تعمير كانالها مراقبت سخت ميكرد .
بريد - بريد ببغداد ديوانى بزرگ داشت و در سراسر راهها ايستگاههاى