بريد
آن آماده بود . تا دوران معتصم كبوتران نامهبر براى فرستادن نامهها به كار ميرفت . شاهراههايى كه عباسيان ساختند مايه رواج بازرگانى شد و هم دامنه تحقيقات جغرافيائى را وسعت داد . اما بريد ، خاص امور دولت بود و نامههاى كسان را نميبرد و بايد آن را از سازمانهاى خصوصى دولت شمرد .
صاحب بريد يعنى رئيس پست بجز نامه فرستى وظايف ديگر داشت . مراقب عاملان دولت بود و از كار دشمنان آگاه ميشد و وظايفى را به عهده داشت كه بعصر ما اداره دوم وزارت دفاع يا جنگ يا ستاد كل انجام ميدهد .
صاحب بريد چشم بيناى خلافت بود و ميبايست خليفه را از كار و رفتار عاملان ولايات خبردار كند و فرمانهاى وى را به اطراف رساند و اوضاع همه جا را چنان كه هست به دو بنمايد .
عباسيان به اين سازمان اهميت بسيار ميدادند و در كار دولت بر آن تكيه داشتند منصور گفته بود چقدر محتاجم كه چهار كس بر در من از همه كسان پاكدلتر باشند .
گفتند اينان كيانند ؟ گفت آنها اركان دولتند كه كشور بىوجودشان بصلاح نيايد چون تخت كه بىچهار پايه استوار نشود و اگر يكى نباشد بيفتد . يكى قاضى عادلى كه در كار حق از ملامتگران باك ندارد و ديگر سالار نگهبانىاى كه داد ضعيف از قوى بگيرد سوم خراجگيرى كه دقت كند و بر رعيت ستم نكند كه من از ستم رعيت بىنيازم و چهارم در اينجا مكرر انگشت گزيد و هر بار گفت آه آه ! گفتند او كيست گفت صاحب بريدى كه وضع اينان را درست به من وانمايد .
چشم منصور بيدار بود و از كار عاملان خويش و هر نيك و بد كه ميكردند غافل نبود و بوسيله عاملان بريد از اعمال حاكمان و احكام قاضيان و خراجگيران خبر مىيافت .
عمال بريد وضع زندگى عامه را نيز به دو خبر ميدادند و نرخ لوازم زندگى چون گندم و دانهها و چرم و خوراكى و جز آن را مينوشتند . نظم بريد در ايام منصور چنان بود كه