كسره از ياء و فتحه از الف . دليل اينان ، دليل همان كسانى است كه مىگفتند : حروف بر حركات مقدم است ، و حركات از حروف گرفته شده و حروف اصل و پايهء حركات است ، و جايز نيست كه اوّلى از دومى گرفته شود ؛ زيرا در اين صورت اخذ از معدوم پيش مىآيد .
استدلال ديگر آنان چنين است : عرب هنوز كلمات را با حركات اعراب گذارى نكرده بود ، بلكه آنها را با حروفى اعراب گذارى كرده بود كه اين حركات از آنها اخذ شده است ؛ مانند اعراب تثنيه ، جمع سالم و اسماء ستّه . نحويان در اين زمينه گفتهاند : آيا نمىبينيد قبل از اعراب گذارى كلمات با حركات ، آن را با حروفى كه حركات از آن گرفته شده اعراب گذارى كرده بودند .
دستهاى ديگر از نحويان مىگويند : حروف مدّولين از حركات اخذ شده است ؛ زيرا اگر حركات اشباع شود اين حروف سه گانه از آنها توليد مىشود . همچنين در بعضى گفتارها ، عرب به جاى واو از ضمّه ، به جاى ياء از كسره و بجاى الف از فتحه استفاده كرده است . يعنى با آوردن اصل از فرع ( به علت دلالت اصل بر آن ) بىنيازى جسته است ، مانند قول شاعر :
فلو أنّ الأطبّا كان حولى * و كان مع الأطبّاء الأساة
« 1 » و ديگرى گفته است :
دار لسلمى إذه من هواكا « 2 » در اين مصرع بعد از ساكن نمودن ( هى ) ، ياء را حذف نمودهاند ؛ زيرا كسره بر آن
هامش
( 1 ) . اگر طبيبان اطراف من بودند پرستاران نيز همراه ايشان بودند .
شعر در اين منابع ، بدون نسبت دادن به كسى آمده است : معانى القرآن ، ج 1 ، ص 91 ، و الالفات ، ابن خالويه ، ص 67 ، و الرّعايه ، ص 82 ، و شرح المفضّل ، ج 7 ، ص 5 و 9 ، خزانة الادب ، ج 2 ، ص 385 ، و به جاى « الاساة » ، « الشفاة » نيز روايت شده است .
( 2 ) . ترجمهء شعر : خانهاى براى سلمى است كه معشوق تو است .
اين شعر نيز بدون نسبت به كسى در اين منابع آمده است : الكتاب ، ج 1 ، ص 9 ، الخصائص ، ج 1 ، ص 89 ، الرّعاية ، ص 83 ، أمالى ابن الشجرى ، ج 2 ، ص 208 ، شرح المفصل ، ج 3 ، ص 97 ، خزانة الادب ، جزء 2 ، ص 227 و به جاى « لسلمى » ، « لسعدى » روايت شده است .