حروف مشدّد و مراتب آن
« 1 » حروف مشدّد در قرآن زياد به كار رفته است . هر حرف مشدّدى در وزن و تلفظ به منزلهء دو حرف است كه اوّلى ساكن و دومى متحرك است . بنابراين ، بر قارى قرآن لازم است حروف مشدد را - هر جا كه واقع شد - آشكارا تلفظ كند و حق آن را عطا كند . تا از غير آن تميز داده شود .
قاعده : نويسندهء كتاب تجريد « 2 » از ابو اسحاق ابراهيم بن وثيق نقل كرده كه مشدّدها ، داراى سه مرتبهاند :
مرتبهء اوّل -
مشدّدهايى كه به سرعت تلفظ نمىشوند ؛ مشددهاى بدون غنّه چنيناند .
مرتبهء دوم -
مشدّدهايى كه با سستى و كندى تلفظ مىشوند ؛ حروف مشدّدى كه هنگام ادغام ، غنّه در آنها باقى مىماند چنيناند ؛ يعنى ادغام حرف اوّل در دوم با غنهء حرف اوّل همراه است .
مرتبهء سوم -
حروفى است كه با سستى و كندى زياد مشدّد مىشود كه عبارت است از ادغام نون ساكن و تنوين در واو و ياء .
اين تقسيم بندى ، نيكو و پسنديده است و فايدهاش در مانند اين مثال به ظهور مىرسد :
إِنَّ رَبِّي عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ . فَإِنْ تَوَلَّوْا
( هود ، آيهء 56 و 57 ) . بيشترين مرتبهء تشديد در باء مشدد بوده و پس از آنها در ميم و واو « 3 » است .
هامش
( 1 ) مؤلف در اين بخش ، از بابى كه مكّى در الرعايه ، ص 219 به بعد « باب المشددات » آورده ، تأثير پذيرفته است . همچنين مكّى رسالهاى با عنوان رسالة فى اليائات المشددات ، دارد كه دكتر احمد حسن فرحات آن را در « مكتبة الدوليه » ، رياض ، سال 1402 ( ه ق ) انتشار داده است .
( 2 ) او « عماد الموصلى ، على بن يعقوب » ( 621 - 682 ه ق ) است . نام كتابش التجريد فى التجويد است ( غاية النهايه ، ج 1 ، ص 24 ، 584 ) .
( 3 ) در تمام نسخ ، آيه به اين صورت نوشته شده است « مستقيم . و إن تولّوا » ، ولى صحيح آن همان