بنابراين ، [ با توجه به هر دو قول ، در آيهء ياد شده ] مراتب تشديد از نظر قوت از اين قرار است : تشديد بر راء ، لام ، ميم و واو « 1 » ، جز اين كه شيوهء من در اين قاعده اين است كه هر حرف مشددى به طور مطلق « 2 » با توجه به صفات قوت يا ضعيفى كه دارد مشدّد مىگردد .
مقدّمه : تشديد داراى اقسامى است « 3 » :
الف - حرف مشددى كه در اصل ، از نظر وزن ، دو حرف منفصل نيست ؛ يعنى حرف مشددى است كه در وزن اصلىاش مشدد نبوده ، بلكه در تلفظ مشدّد شده است ، همان گونه كه در وزن نيز مشدّد مىشود ؛ مانند
زَيَّنَ
( انعام ، آيهء 137 ) ؛
بَيِّنٍ
( كهف ، آيهء 15 ) و
عَلَّمَ
( الرحمن ، آيهء 20 ) . و اين مورد اكثرا در عين الفعل واقع مىشود .
ب - حرف مشدّدى كه در اصل ، از نظر وزن ، دو حرف منفصل بوده و به دليل ادغام ، مشدّد شده است ؛ مانند ادغام در اين موارد :
عِتِيًّا
( مريم ، آيهء 83 ) و
وَلِيًّا
« 4 » ( نساء ، آيهء 45 ) .
ج - مشدّدى كه در دو كلمه باشد ؛ مانند
قُلْ رَبِّي
( كهف ، آيهء 22 ) و
وَ قُلْ لَهُمْ
( نساء ، آيهء 63 ) .
بنابراين ، بر قارى پاى بند به قواعد تجويد ، لازم است كه حروف مشدد را بدون لكنت ، دلبخواهى ، يا چرخاندن گوشهء دهان ( تظاهر به فصاحت ) تلفظ كند . رعايت اين موارد ، به خصوص در واو و ياء ضرورى است ، مانند
وَلِيًّا
( نساء ، آيهء 45 ) و
أَوَّابٌ
( ص ، آيه 17 ) ؛ زيرا بسيارى چنين كلماتى را با سستى و چرخاندن دهان مشدد مىكنند ، ولى اساتيد چنين تلفظى را نمىپسندند .
هامش
( 1 ) يعنى تشديد راء در « سرّا » و لام در « إلّا » ، و ميم كه تشديد آن ناشى از ادغام تنوين در « قولا معروفا » است ، و واو كه ناشى از ادغام در « معروفا و لا » است .
( 2 ) « به طور مطلق » از نسخهء « ط » افتاده است .
( 3 ) الرعايه ، ص 219 . مكّى در كتاب خود ، اليائات المشددات ، ياء را هفت قسم مىداند .
( 4 ) اصل اين دو مورد « عتوو » بر وزن « فعول » و « وليى » بر وزن « فعيل » است .