دربارهء اخفا و معناى آن پيشتر سخن گفتيم . سبب اخفا اين است كه نون داراى دو مخرج شده است : مخرجى براى خود نون و مخرجى براى غنّهء آن . پس مخرج آن گسترش يافته و ضمن آن بر حروفى كه از موضع دهان تلفظ مىشود ، احاطه پيدا كرده و با آنها مشاركت مىيابد . در نتيجه نزد حروفى كه از موضع دهان تلفظ مىشوند ، اخفا مىشود .
همان گونه كه قبلا ذكر شد ، غنّه از خيشوم خارج مىشود . خيشوم سوراخ بينى است كه به طرف داخل دهان كشيده شده است . دانستن اين نكته لازم است كه اخفاى نون ساكن و تنوين به اندازهء نزديكى و دورى آنها از حروف ما بقى است . پس مخرج نون ساكن و تنوين هر اندازه به مخرج حروف ما بقى نزديكتر باشد ، اخفايش نزد آن حروف بيشتر است و هر اندازه دور تر باشد اخفايش كمتر است . و فرق ميان اخفا و ادغام قبلا گذشت . « 1 » ياد آورى اين نكته لازم است كه هنگام آوردن غنّه ، بايد صداى آن را كشيد و نكشيدن آن در اين صورت قبيح است . اين بود احكام نون ساكن و تنوين .
هامش
( 1 ) مؤلف در النّشر ، ج 2 ، ص 27 مىنويسد : اخفا نزد پيشوايان قرائت بين اظهار و ادغام است . دانى مىگويد : اخفا عبارت است از نزديك شدن نون و تنوين به حروف اخفا ؛ در حالى كه مانند نزديكى آن دو ، به حروف ادغام نيست ؛ زيرا اين نزديكى موجب ادغام نون ساكن و تنوين در حروف ادغام است . همچنين دورى نون و تنوين از حروف اخفا ؛ مانند دورى اين دو ، از حروف اظهار نيست كه باعث اظهار آن دو ، نزد حروف اظهار است . و از آن جا كه نه آن نزديكى موجب ادغام وجود دارد و نه آن دورى موجب اظهار ، پس نون و تنوين نزد حروف اخفا به گونهاى اخفا مىشود كه نه ادغام است و نه اظهار ، مگر اين كه مقدار اخفاى نون ساكن و تنوين به اندازهء دورى و نزديكى مخرج نون و تنوين از حروف اخفا باشد . . . و تفاوت مخفى « اخفا شده » و مد غم نزد قرّاء و نحويان اين است كه مخفى ، مخفّف و مد غم مشدّد است ( الكشف ، ج 1 ، ص 166 )