تلاقى كند ، بايد آشكار شده و با ترقيق خالص تلفظ شود و اين در حالى است كه راء بعد از آن مفخّم است و سهل انگارى در اين مورد موجب تبديل ذال به ظاء مىشود ؛ مانند
ذَرَّةٍ
( نساء ، آيهء 40 ) ؛
ذِراعاً
( حاقه ، آيهء 32 ) و
أَنْذَرْتُكُمْ
( فصلت ، آيهء 13 ) .
وقتى كه بعد از ذال ، قاف بيايد ، بايد آن را ترقيق كرد تا به ظاء تبديل نشود ، مانند
ذاقُوا
( انعام ، آيهء 148 ) و
الْأَذْقانِ
( يس ، آيهء 8 ) . قارى بايد ذال را با استفال و انفتاح و ظاء را با استعلا و اطباق تلفظ كند ، مانند اين آيات شريفه :
الْمُنْذِرِينَ
( شعراء ، آيه 194 ) ؛
الْمُنْظَرِينَ
( اعراف ، آيهء 15 ) ؛
ذَلَّلْناها
( يس ، آيهء 72 ) ؛
وَ ظَلَّلْنا
( بقره ، آيهء 57 ) ؛
مَحْذُوراً
( اسراء : 57 ) و
مَحْظُوراً
( اسراء ، آيهء 20 ) و مانند اينها .
در صورت تكرار ذال ، آشكار كردن هر كدام از آنها لازم است ؛ مانند
ذِي الذِّكْرِ
( ص ، آيهء 1 ) ، در اين كلمه سه ذال جمع شده است ؛ زيرا لام به خاطر ادغام به ذال تبديل شده است كه بيان و آشكار كردن هر كدام لازم و واجب است .
در ترقيق ذال نبايد مبالغه شود تا به ثاء تبديل شود ، البته بعضى از مردم چنين مىكنند .
راء
« 1 » پيشتر گفتيم اين حرف از هفتمين مخرج دهان خارج مىشود ( بين تيغه زبان و اندكى بالاتر ، از دندانهاى پيشين بالا و در ناحيهء تيغهء زبان كمى عقبتر از مخرج نون كه به مخرج لام ميل و انحراف دارد ) . راء حرفى مجهور و بين شدت و رخوت و داراى انفتاح ، استفال و تكرير است ، و به خاطر تفخيم و درشتى به حروف استعلا شباهت دارد . « 2 »
هامش
( 1 ) . الرعاية ، ص 169 ؛ التحديد ، ص 106 ب و اللطائف ، ص 229 .
( 2 ) . اكثر دانشمندان معاصر در مخرج لام ، راء و نون تفاوتى نمىبينند ، امّا معتقدند در صفات تفاوت