مسأله دويم - كم و آن دو قسم است متصل و منفصل و متصل دو قسم است : قار و غير قار و اصل كم كلمه استفهام است بمعنى چند ؟ و هر كمى قابل تقسيم است .
كم متصل آن است كه اجزاء آن فعلا تقسيم نشده و قابل تقسيم است مثل خط و سطح و جسم تعليمى . و مانند زمان .
كم متصل قار آن است كه اجزاء آن با هم جمع ميشوند مانند خط و سطح .
كم متصل غير قار مانند زمان است كه اجزاء آن با هم جمع نمىشوند .
كم منفصل عدد است .
بايد دانست كه جسم طبيعى جوهر است و تفصيل آن در جواهر گذشت و جسم تعليمى عرض است از مقوله كم كه در اينجا نام او برده شد . معنى جسم طبيعى جسمى است كه در علوم طبيعى از آن بحث مىشود مانند طب و خواص معادن و نباتات و آن جوهر است و شكل در ماهيتش اعتبار نشده است چون وقتى طبيب در خواص ترياك گويد فلان و فلان خاصيت دارد به شكل آن نظر ندارد كه كره باشد يا استوانه .
و معنى جسم تعليمى جسمى است كه در هندسه و علوم رياضى از آن بحث مىشود و چون در آن علم بحث كنند مثلا از مساحت كره و مكعب نظر به مقدار و شكل آن دارند و نظر بطبيعت آن ندارند كه كره از آهن باشد يا بلور .
البته واضح است كه جسم طبيعى جوهر است و جسم تعليمى عرض از مقوله كم .
و يشملهما قبول المساواة و عدمها و القسمة و إمكان وجود العادّ .
مسأله سيم - در خواص كم است كه آن را جزء فصل آن ميتوان قرار داد .
1 - كم عرض است كه ذاتا قبول برابر بودن و نبودن مىكند و ساير چيزها بسبب او برابرند يا نيستند مثلا گويند خطى برابر خط ديگر است يا نيست اما جسم يا عرض غير كم مانند سياهى و سفيدى را گويند برابر هم هستند يا نيستند باعتبار آن است كه كم آن برابر است يا نيست .
كشف المراد شرح تجريد الإعتقاد ( فارسى ) — صفحة 287
مساهمون: العلامة الحلي
ص٢٨٧