[ قوه مصوره ]
و المصوّرة عندي باطلة لاستحالة صدور هذه الأفعال المحكمة المركّبة عن قوّة بسيطة ليس لها شعور أصلا .
مصوره يكى از خوادم و شعب قوه مولده است و آن قوهايست كه نطفه را در رحم باقسام و اعضاى مختلف تقسيم مىكند و بهر يك صورتى خاص ميدهد و در هر يك مادهء خاص به كار ميبرد موافق حكم و مصالحى كه عقل انسان از ادراك آن عاجز است .
خواجه عليه الرحمه فرمود قوه مصوره نزد من باطل است زيرا كه محال است اين افعال محكمه گوناگون از يك قوه بسيط صادر شود كه هيچ شعور ندارد .
و به نظر ميرسد كه هيچيك از قواى حيوانى و نباتى در احكام و مصلحت و دقت و فوائد آن كمتر از مصوره نيست هيچ يك را نميتوان بفاعل بىشعور نسبت داد و از بحث در غاية در فصل علت و معلول ( صفحه 150 و بعد از آن ) بالقوه معلوم گرديد كه در همه چيز اثر مدخليت عالم غيب و باصطلاح فلاسفه عقل فعال ظاهر است و هيچ قوه از قواى جسمانى نيست كه نيروى غيبى نگهبان و مدد او نباشد و اعمال او بشعور و اراده او اجرا نشود اگر قوه مصورهء خود فاعل مستقل بود و خداى تعالى تاثير را به او تفويض كرده بود چنان كه عوام تصور ميكنند البته باطل بود اما قوه مصوره و هاضمه و ناميه و همه قوى و موجودات مسخرات بامر پروردگارند و ملائكه مدبرات امر همه را سرپرستى و نگاهبانى ميكنند بامر پروردگار و همه آلتى هستند كه اشيا را موافق علم و عنايت پروردگار و نقشه كه در قضاى او گذشته پرورش ميدهند بنابراين فرقى ميان قوه مصوره و غير آن نيست .
و لا مؤثر فى الوجود الّا اللّه و علة العلل با همه وسائط در كارند .
و در شوارق گويد امر مصوره عجيب بود اگر باذن خالقش نبود . بارى اگر قوه مصوره آلت است باطل نيست و اگر بتفويض و استقلال كار مىكند و فرشتگان عالم غيب آنها را به حال خود رها كردهاند البته توهمى غلط است اما اينكه قوه مصوره بسيط است و از آن كارهاى مختلف نيايد نيز صحيح نيست زيرا كه قوه مصوره با قواى ديگر