و عامّة و خاصّة .
علت عامه آن است كه جنس باشد براى علت حقيقى مانند صنعتگر براى ساختن خانه و علت خاصه مانند بنا براى آن و علامه فرموده عموم و خصوص در صورت محقق نميشود يعنى در ساير اقسام علت محقق مىشود .
و قريبة أو بعيدة .
علت قريبه يعنى نزديك آن است كه ميان او و معلول واسطه نباشد مانند ميل يعنى فشار كه علت حركت است و علت بعيده مانند قوه شوقيه كه بواسطه فشار مؤثر است و علل ديگر را بر اين قياس بايد كرد .
و مشتركة أو خاصة .
علت فاعلى مشترك آن است كه چند معلول داشته باشد مانند نجار براى چند درو خاص مانند نجار براى يك در مخصوص .
و العدم للحادث من المبادى العرضيّة .
حادث آن است كه بعد از نيستى به هستى آيد پس نيستى شرط هستى است و نوعى عليت دارد اما عليت آن بالعرض است و گرنه عدم مؤثر نيست و مؤثر حقيقى فاعل است و بس و پيشتر گفتيم كه شرط تأثير مقارنت عدم نيست ( صفحه 123 ) .
و الفاعل في الطّرفين واحد .
هرچه علت وجود است بايد همان علت عدم باشد هستى او علت هستى است و نيستى او علت نيستى بدليل آنكه اگر چيزى موجود باشد و علتش هم موجود بود چيز ديگر نميتواند آن را نيست كند مگر علت آن را نابود سازد و نابودى علت سبب نابودى معلول مىشود .
و الموضوع كالمادّة .
كشف المراد شرح تجريد الإعتقاد ( فارسى ) — صفحة 159
مساهمون: العلامة الحلي
ص١٥٩