خود ميرسد و مراد ما بغايت در امور طبيعيه اين است و نادر است كه مانعى آن را از رسيدن بغايت بازدارد .
اما اگر همه اجزاء شايسته براى همه صورتها نيستند بلكه اجزائى خاص شايسته صورت گندم است كه ريشه گندم آن اجزاء را انتخاب مىكند و برمىگزيند و به خود جذب مىكند و اجزاء ديگر شايسته صورت جو كه ريشه گندم آنها را رها مىكند و ريشه جو آن را جذب مىكند پس اقتضا از طرف صورت است نه از طرف ماده كه انباذقلس و پيروان او گفتند . انتهى ملخصا .
سخن ابو على را در اينجا قطع ميكنيم و در شفا از اين گونه تحقيق بسيار است اما بيش از اين ملالت آورد . و در حقيقت تحقيق او تفسير اين آيه است .
وَ فِي الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجاوِراتٌ وَ جَنَّاتٌ مِنْ أَعْنابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِيلٌ صِنْوانٌ وَ غَيْرُ صِنْوانٍ يُسْقى بِماءٍ واحِدٍ وَ نُفَضِّلُ بَعْضَها عَلى بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ .
أمّا القوّة الحيوانية المحرّكة فغايتها الوصول إلى المنتهى و هو قد يكون غاية للشّوقيّة و قد لا يكون فإن لم تحصل فالحركة باطلة و إلّا فهو إمّا خير أو عادة أو قصد ضروريّ أو عبث و جزاف .
پيش از اين گفتيم قوه محركه حيوانى چهار مقدمه دارد اول انديشه ، آنگهى شوق پس از آن اراده و چهارمين قوه عضلات . و هر يك غايتى دارد :
قوه محركه در عضلات غايتش آن است كه بمنتهاى مسافت برسد و اراده هم