فصل هفدهم آيا تعزير شامل حبس مىشود ؟
تعزير در لغت از الفاظ متضاد است : تعزير به معناى تعظيم ، توقير ، اعانت ، نصر ، ضرب يا بالاتر از ضرب ، تأديب ، منع ، رد ، توقيف در مورد بدهى و سرزنش آمده است و به تأديبى كه كمتر از حد باشد ، تعزير گفته مىشود ؛ چون مانع مىشود مجرم دوباره گناه كند .
تعزير در شرع عقوبت يا اهانت است و مقدار مشخصى ندارد و بعضى گفتهاند : در بيشتر موارد مقدار معيّنى ندارد . ولى بايد مقدار آن از حد كمتر باشد و كم و زياد آن با صلاحديد حاكم است . تعزير تابع مفسده است گرچه معصيت نباشد ؛ مانند تعزير بچهها و غير مكلّفها . تعزير از نظر كم و زيادى مطابق جنايت انجام شده - بزرگ باشد يا كوچك - است بر خلاف حد كه اگر آن گناه تحقق يابد ، گرچه با انجام دادن مقدار خيلى كم باشد ، حد جارى مىشود و همچنين اگر چند نوع تعزير باشد يا چند مصداق داشته باشد ، تخيير در آن جايز است و اگر در محلهاى مختلف ، نوع اهانتها فرق كند ، تعزير هم مطابق آن تغيير مىكند .
جمعى از عالمان ما - رضوان اللّه عليهم - تصريح كردهاند كه هرجا تعزير ، يا به خصوص تأديب به كار رفته است ، شامل حبس هم مىشود ؛ مانند شيخ طوسى در مبسوط ، ابن برّاج در مهذّب ، علّامه حلّى در تذكره الفقهاء ، تحرير الاحكام و قواعد الاحكام ، علّامه مجلسى اوّل در روضة المتقين و شيخ محمد حسن نجفى در دو جا از - دائرة المعارف گرانقدرش جواهر الكلام - چنان كه اين شمول از بعضى علماى ديگر - قدس اللّه أسرارهم - برمىآيد ؛ مثل شهيد ثانى در مسالك الافهام و فاضل هندى در كشف اللثام .