فصل شانزدهم آزادى از زندان
زندانى ممكن است با يكى از راههاى زير آزاد شود :
اوّل : گاهى حبس از نظر شرع محدود است و زمان خاصّى براى افراد دارد ؛ مانند متهم به قتل - در صورتى كه قائل به حبس او باشيم - و متهم به دزدى - بنابر قول مالك - و بدهكارى كه مىخواهيم از وضع او آگاه شويم و محاربى كه قتل و جرح نكرده - در صورتى كه نفى در آيه را تفسير كنيم به يك سال حبس - در همهء اين موارد وقتى آن زمان خاص تمام شد ، زندانى آزاد مىشود .
دوم : گاهى حبس از باب تعزير است كه امام مىتواند او را عفو كند - چنان كه در همه نوع تعزير اين حق را دارد « 1 » و جمعى از فقيهان ما - رضوان اللّه عليهم - تصريح كردهاند كه تعزير شامل زندان هم مىشود ، مانند شيخ طوسى در مبسوط ، علّامه در تحرير الاحكام و قواعد الاحكام ، شيخ محمد حسن نجفى در جواهر الكلام ( جلد 41 و 42 ) و مجلسى اوّل در روضة المتقين . چنان كه برخى ديگر بدان اشاره دارند ؛ مانند شهيد در مسالك الافهام ، فاضل هندى در كشف اللثام و . . . و نيز رأى بسيارى از اهل سنّت چنين است ؛ مانند سمرقندى در تحفة الفقهاء ، ابن قدامه در مغنى ، قرشى در معالم القربه ، احمد بن يحيى در عيون الازهار و ديگران كه خواهد آمد .
سوم : گاهى زندانى توبه و خود را اصلاح مىكند يا امام صلاح مىداند و او را آزاد مىكند با اينكه زندانى ابد است . فقيهان بزرگوار ما در حدّ دزدى به اين مطلب تصريح كردهاند :
1 . شيخ مفيد : . . . در زندان مىماند تا بميرد يا امام ببيند اصلاح شده و توبه كرده و در او تغيير ايجاد شده و بداند كه صلاح است آزاد شود اگر به اين صورت باشد اشكالى ندارد او
هامش
( 1 ) . نك : شرائع الاسلام ، ج 4 ، ص 147 ؛ مسالك الافهام ، ج 14 ، ص 326 ؛ مبسوط ، ج 8 ، ص 66 .