فصل سيزدهم : عطا و رزق و تطور سازمان آن در حجاز
از بارزترين مشخصات شهرهاى اسلامى در صدر اسلام اين بود كه به بيشتر ساكنان عرب آن ، دولت سالانه مقدار معينى مال مىپرداخت كه آن را « عطا » مىگفتند . عطا بزرگترين هزينههاى دولتى و ممر اصلى معاش مردم بود . از اين رو در زندگى اقتصادى و معيشت مردم اهميت بسيارى داشت . پرداخت عطا كه به عنوان حقوق و وظيفهء مردم بود سبب مىشد كه دولت در زندگى اقتصادى و معاشى مردم نقش بسزايى داشته باشد .
پرداخت عطا به وضع مالى دولت بستگى داشت هر چه درآمد دولت بيشتر بود بر مقدار عطا افزوده مىشد . و چون در زمان حضرت رسول - ص - اين درآمد محدود و غير ثابت بود ، مقدارى هم كه به مردم پرداخت مىشد ثابت نبود ولى در هر حال درآمد موجود ميان مردم و بويژه جنگجويان تقسيم مىشد .
چون ابو بكر به خلافت نشست بر شمار مسلمانان افزوده شد و ساكنان مدينه هم رو به ازدياد نهادند و درآمد دولت هم رو به فزونى نهاد و اين امور مشكلاتى در توزيع عطا ايجاد كرد .
در روايات آمده است كه ابو بكر اموال را به تساوى به ميان مردم تقسيم مىكرد ؛ يعنى آزاد و برده ، مرد و زن ، خرد و كلان را يكسان مىداد ؛ مثلا به روايت عايشه در سال اول كه درآمدى حاصل شد ، آزاد را ده داد و مملوك را ده . سال بعد هر يك را بيست داد . « 1 » يعقوبى گويد كه ابو بكر علاء حضرمى را با سپاهى روانه داشت و او زاره و ناحيه آن از سرزمين بحرين را فتح
هامش
( 1 ) - ابن سعد ، ج 2 - 1 ، ص 137 .