نگهبانان آن را قدرت و توانى عظيم بود . نگهبانان هر ناحيه سران قوم و اشراف آنها بودند . از اين رو عامل ضريّه را عامل الشّرف مىگفتند . « 1 »
مرتع ضريّه سابقهاى ديرين دارد كه به زمان جاهليت مىرسد . ضريّه منازل بنى آكل المرار از قبيلهء كنده بوده است « 2 » و به قول ارجح مقر فرمانروايى آنها كه از آنجا بر قبايل نجد و بلاد آن سيطره يافتند . قبر كليب نيز در آنجاست . « 3 » شايد كليب آنجا را مقر خود قرار داد تا مواريث و سنن آل كنده را زنده دارد و به فرمانروايى پرداخت تا كشته شد . قتل كليب سبب يك سلسله جنگهايى شد موسوم به جنگهاى بسوس و از نتايج اين جنگها عدم تكوين دولت كليبى به جاى كنده بود . ديگر آنكه يك سلسله ناآراميها در جزيرة العرب پديد آمد و تغلب را از ارتفاعات نجد دور ساخت و از ضريّه كه قبايل كلاب و غنى در آن ، مكان گرفته بودند ، بركند .
اهميت ضريّه مربوط به اهميت موقعيت جغرافيايى آن نيست بلكه به سبب اهميت اقتصادى آنجاست . زيرا بيشتر معادن طلاى جزيرة العرب در آنجا يا در نزديكى آن است . و پيكارهاى كنده و تغلب سببش دست يافتن و استخراج اين معادن بوده است .
منطقه ضريّه به سبب داشتن چشمهها و چاهها و آبهاى بسيار مناسبتر براى زراعت و از ديگر مناطق ممتاز است . سمهودى به نقل از هجرى شمارى از چشمهها و مزارعى كه در عهد اسلامى در ضريّه به وجود آمده ياد مىكند ، اين مزارع مربوط به عصر جاهلى بودهاند و مسلمانان آنها را توسعه بخشيدند و چاهها را بيشتر حفر كردند . شكوفايى كشاورزى ضريّه در عصر جاهلى انگيزهء توجه مسلمانان به ضريّه و احياى آن بود .
سمهودى گويد : عثمان بن عفّان آبى از آبهاى بنى ضبيبه را كه نزديكترين آبهاى غنى به ضريّه بود خريد . اين آب كه بكره نام داشت از بلنديهاى بكرات در ده ميلى ضريّه مىآمد و به مرتع عثمان مىرفت . مردمى از قبيلهء ضباب نزد پسران عثمان آمدند و خواستند تا اجازت دهد كه از بكره آب برگيرند . اجازت دادند و تا امروز در دست آنهاست .
عثمان در ناحيهاى از زمين غنى ، خارج از مرتع چشمهاى برآورد . در حوزهء آبى كه آن را نفى مىگفتند : اين آب در پانزده ميلى اضاخ بود . و نهرى حفر كرد . و عمالش در آنجا قصرى
هامش
( 1 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 323 .
( 2 ) - ياقوت ، ج 3 ، ص 285 و سمهودى ، ج 2 ، ص 227 .
( 3 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 22 .