عبارت معلوم مىشود كه آن قدسيتى كه براى حرم هست براى حمى نيست و فقط در اثر قهر و غلبه از صورت مشاع خارج شده به ملكيت اشخاص در مىآيد .
ياقوت گويد : اصمعى گفت كه حمى در دو جا است . حماى ضريّه و حماى ربذه . مولف ( ياقوت ) گويد كه من حماهاى ديگرى هم يافتهام چون حماى فيد و حماى نير و حماى ذو الشرف و حماى نقيع .
اما حماى فيد ؛ ثعلب گويد : حما ، حماى فيد است اگر در اشعار اسد وطى آيد اما در اشعار كلب ، مراد حماى بلاد آنهاست ، در نزديكى مدينه ميان مدينه و غرب . « 1 » ياقوت از حماى جلسد و ذو شرى نيز نام برده است . « 2 »
از جمله حماهاى عصر جاهلى ، حماى عرنه بود . ياقوت گويد : بئر اليه در سرزمين بنى عوال در چهل واند ميلى مدينه . و گويند كه اليه واديى است در فسح الحيا و فسح واديى است كه عرنه در كنار آن است و عرنه بستانى است در واديى كه هم در جاهليت و هم در اسلام چراگاه اسبان بود . در فرود آن قلهى است . « 3 »
ابن مجاور گويد : به قولى همهء اراضى زبيد چراگاه مهلهل و كليب بوده است و آن از حجف است تا انف تا قونص . قصر و بركهء مهلهل و اصطبلى كه در آن اسبان خود را مىبسته در آنجاست .
اما حماى كليب و مهلهل از حجف است تا انف تا قونص تا رأس رمع و همهء اراضى و واديهاى زبيد تا مرز نوبتين و قوارير ، هم از طول و هم از عرض . « 4 »
اين روايتى مشكوك است و از دقت عارى . « 5 »
هامش
( 1 ) - ياقوت ، ج 2 ، ص 342 .
( 2 ) - ياقوت ، ج 3 ، ص 123 .
( 3 ) - ياقوت ، ج 1 ، ص 355 و سمهودى ج 2 ، ص 251 .
( 4 ) - المستبصر ، ص 63 ، 64 .
( 5 ) - به « صفة جزيرة العرب » ، ص 172 بنگريد .