فصل دوازدهم : مراتع و چراگاهها در صدر اسلام
چراگاهها پيش از اسلام
اهل لغت در معناى « حمى » چند تعريف به دست دادهاند . دقيقترين تعريف آن ، اين است كه حمى موضعى است كه در آن گياه باشد و مورد حمايت قرار گيرد تا كس ديگر آن را نچرد ( قرقگاه ) . « 1 » اين تعريف را سمهودى آورده و براى آن تعريفى فقهى هم ارائه داده است كه حمى موضعى است از اراضى موات كه كسى را حق ورود در آن نباشد تا گياهانش بسيار گردد و مواشى خاص در آن حق چريدن داشته باشند . « 2 »
از اين تعريفات برمىآيد كه « حمى » ملك عام است ؛ يعنى متعلق به دولت است كه براى استفادهء عموم آن را در اختيارشان مىگذارد . يا متعلق است به شيخ يا رئيس قبيله كه از آن فقط خود بهره مىبرد . و ديگر افراد عشيره هم از آن استفاده توانند برد .
شافعى گويد : چون يكى از عزيزان عرب به طلب آن و گياه به مكانى سرسبز و پرنعمت رسد ، سگى را بر كوهى و اگر كوه نباشد بر تپه بالا مىبرد و سپس آن را وا مىدارد كه پارس كند تا هر جا كه صداى آن سك برود از هر طرف حمى يا چراگاه اوست . او حق دارد كه با ديگران در بيرون آن بقعه بچراند و آن شمار از ستورانش را كه ناتوانند يا مىخواهد در نزديك يا در دسترس او باشند در آن بقعه بچراند و ديگران را از ورود به آن منع كند . « 3 » از اين
هامش
( 1 ) - لسانب العرب ، ج 18 ، ص 217 .
( 2 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 221 .
( 3 ) - الام ، ج 3 ، ص 270 و سمهودى ، ج 2 ، ص 224 و لسان العرب ، ج 18 ، ص 217 .