قضاء و حرس
منصب قضا از مناصبى است كه در كتب ، نام متصديان آن فقط در مدينه ذكر شده است . عدم ذكر نام قاضى در ديگر شهرها دليل بر اين است كه در عهد خلفاى سهگانه و اموى چنين منصبى در جاى ديگر غير از مدينه نبوده است و ما نمىدانيم در شهرهاى ديگر كه منصب قضا بوده ، قاضيان به چه نحوى به حل مسائل قضايى مردم مىپرداختهاند .
در زمان خلفاى سهگانه در مدينه قاضى نبود ؛ زيرا آنان خود به مسائل قضايى بررسى مىكردند و حكم مىدادند . در اوائل خلافت اموى هم همان كسى كه به حكومت مدينه منصوب مىشد ، به كار قضا هم مىپرداخت . « 1 »
در عصر اموى چهار تن از قضات مدينه از انصار بودند چون عمرو بن خالد زرقى و عبد الرحمان بن يزيد انصارى كه در عهد خلافت وليد بن عبد الملك بر سر كار قضا بودند و ابو بكر بن عمر بن حزم در زمان هشام و يحيى بن سعيد انصارى در زمان وليد دوم . اما بقيهء كسانى كه عهدهدار امر قضا بودند از قريش بودند . از اين قرار كه از خاندان عبد الرحمان دو تن از فرزندان و يكى از نوادگان و يكى از برادرزادگانش . اما بقيه از عشيرههاى مختلف بودند .
طبيعى است كه از صحابه كسى در ميان آنها نبود . اما در باب شرطه در مدينه فقط از رؤساى آنها ذكرى به ميان آمده . چون مصعب بن عبد الرحمان بن عوف در زمان معاويه و عمر بن زبير در زمان يزيد . گويا عدم ذكر نام كسان ديگر ، اين بوده كه اين شغل هم به عهدهء حكام بوده است . و عدم ذكر نام آنها در جاهاى ديگر به علت نبودن آنها در آن بلاد بوده است . زيرا واليان در هر جا كه بودهاند ، نگهبانان خاصى داشتهاند كه وظايف شرطه هم به عهدهء آنها بوده است .
از مشاغلى كه در مدينه وجود داشت يكى حرس مسجد بود . سمهودى از ابن زباله از موسى بن عبيد روايت مىكند كه عمر بن عبد العزيز براى حراست مسجد عدهاى را استخدام كرد . و جز آنان كسى آن كار را بر عهده نداشت . كثير بن زيد گويد : حرس عمر بن عبد العزيز را ديدم كه مردم را از خواندن نماز ميت در مسجد منع مىكردند .
عثمان بن وليد از عروة بن زبير نقل مىكند كه گفت : مردم را به هنگام گزاردن نماز بر جنازهها مىزدند ، گفتم چنين است ولى بر جنازهء ابو بكر در مسجد نماز خواندند . يحيى مىگويد
هامش
( 1 ) - وكيع ، ج 1 ، ص 141 ؛ ابن سعد ، ج 5 ، ص 117 و مصعب الزبيرى ، ص 284 ،