مرور ايام آن جنبهء تقدس زايل شده و نشانهها بر در شهرها باقى ماندهاند . و ما نمىدانيم كه اين نشانهها كه ذكر كرديم پيش از اسلام هم بودهاند يا بعدا به وجود آمدهاند .
وظيفه امير در مكه و مدينه وظيفهء مهمى بوده است . امير بزرگترين قدرت را داشته و در واقع نمايندهء خليفه بوده است و مسؤول اجراى اوامر خليفه يا تنفيذ قواعد و قوانينى كه خود وضع مىكرده يا از مقام خلافت صادر مىشده است . همچنين او موظف بوده كه امور ديوانها را زير نظر بگيرد و امنيت را در قلمرو خود برقرار سازد . و آنهايى را كه قصد بر هم زدن امنيت را داشته باشند يا بخواهند زندگى مردم را پريشان و آشفته سازند گوشمال دهد . و گاه نيز براى رفع نزاعها و اختلافات مردم و حل مشكلاتشان ، دخالت حاكم ضرورى مىنمود . امير از قدرت بسيار برخوردار بود به گونهاى كه در قلمرو خود همانند حاكمى مستقل فرمان مىراند ولى در مقابل خليفه مسؤول بود زيرا حق توليت و عزل و امر و منع و مراقبت از آن او بود . البته خليفه رسما در تحديد سلطهء امير به هنگام امارتش دخالت نمىكرد .
قواعد معين و روشنى كه سلطهء امير را در مرزهاى حكومتش محدود كند وجود نداشت . امير در اجراى عدالت تابع بصيرت و تفكر خود بود و بر طبق قوانين سياسى و اخلاقى كه اسلام وضع كرده بود قلمرو خود را اداره مىكرد . البته نمىتوان از وجود عرفياتى در احكام غافل شد . امير شمارى كارمند و كارگزار برمىگزيد تا او را در كار حكومتش يارى رسانند ؛ از آن جمله قاضى و رئيس شرطه بود ولى در هر قضيهاى خود او صاحب رأى و نظر اصلى بود ؛ به عبارت ديگر در كار قاضى و رئيس شرطه دخالت تام داشت .
امير در ادارهء قلمرو خود ، سلطان واقعى بود . در نظام اسلامى مجلس منتخبى كه داراى قدرت قانونى باشد يا مراقب اعمال واليان باشد يا قدرت آنها را محدود نمايد وجود نداشت و والى يا امير در ناحيهء خود تقريبا حاكم مطلق بود .
البته كثرت صحابه و سپس تابعين و كسانى كه در زمان رسول خدا در ادارهء امور شركت داشتهاند يا اعمال رسول خدا را به چشم ديده بودند يا در فرماندهى لشكرهاى اسلام دخالت مىكردند و اكنون مدينه و مكه را اقامتگاه دائمى خود برگزيده بودند ، سبب شده بود كه نظرها به سوى مكه و مدينه جلب شود ؛ مثلا خلفاى اموى بويژه آنهايى كه در دورهء نخستين فرمان مىراندند به شنيدن آراء ساكنان مدينه آزمند بودند . ولى حوادث و اتفاقاتى كه در حجاز پديد آمد بخصوص قيام امام حسين بن على - ع - و عبد الله بن زبير و شركت شمار زيادى از
الحجاز في صدر الإسلام ( حجاز در صدر اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 246
مساهمون: صالح أحمد العلي
ص٢٤٦