ضد يزيد بن معاويه و جنبش عبد الله بن زبير كه از عهد يزيد تا زمان عبد الملك مدت گرفت ، حتى شاخهاى از بنى اميه به نام عنابس « 1 » در حجاز مقيم بودند ، كه همواره با خلافت اموى راه مصافات و مصادقت نمىپيمودند ولى اين حوادث به گونهاى نبود كه عميقا رابطه حجاز را با خلفا منقطع سازد ؛ زيرا خلفاى اموى همواره با سفر به حجاز و نواختن مردم آن ديار به اعطاى صلات و بخششها ، نمىگذاشتند رشتهء مودت گسيخته گردد . بنابراين كمتر اتفاق مىافتاد كه مردم حجاز يكسره بر ضد آنها بشورند يا شورشهايشان به پيروزى رسد .
منحصر ساختن امويان ، خلافت را در خاندان خود ، اين عقيده را در ميان مردم به وجود آورده بود كه خلافت منحصر در قريش است نه در قبايل ديگر .
تأثير حجازيان در خلفاى اموى ، در اعمال و افعال آنان ، در ترسيم خطوط كلى سياسى و گزينش حكام ولايات و صاحب منصبان سپاه مشهود بود . با آن كه انتخاب و عزل واليان به دست خليفه بود ولى حكام ولايات در طول فرمانروايى خود از سلطهء وسيعى در ادارهء قلمرو خود برخوردار بودند . آنها در قلمرو خود مسؤول نظم و اداره بودند ؛ به عبارت ديگر آنچه را كه مقام خلافت مىخواست اجرا مىكردند .
درست است كه آنان سر بر خط خلافت داشتند ولى گاهگاهى هم براى انتظام امور و تعديلاتى در كار دولت مركزى ، پيشنهادهايى عرضه مىداشتند .
مهمترين وظايف ، مخصوصا فرمانروايى بر استانها و فرماندهى لشكر را حجازيان بر عهده داشتند . پس حكام شهرها مىكوشيدند تا به گونهاى رضايت خاطر آنان را جلب كنند ، حجازيان كه ولايات زير نظر آنان بود در ادارهء بلاد سخت مؤثر بودند . از سوى ديگر رابطهء نزديك آنها با مقام خلافت اين تأثير را بيشتر كرده بود .
گفتيم كه خانههاى اينان در نزديكى مساجد و دارالامارهها بود . و اين خود از مزايايى بود كه فقط صاحب دولتان حجاز از آن برخوردار بودند .
هامش
* عنابس : نام شش تن در قريش از اولاد امية بن عبد شمس و آن شش عبارت بودند از حرب و ابو حرب و سفيان و ابو سفيان و عمرو و ابو عمرو عنابس به معناى شيران است و جز اين شش تن را اعياص خوانند . اعياص چهار تن از فرزندان امية بن عبد شمس بودند : عاص و ابو العاص و عيص و ابو العيص . رك : لغت نامهء دهخدا ، مادهء عنابس و اعياص . ( م )