بنا به قول سليمان بن خليل اين نام در نزد مردم مكه متعارف است و در آنجا سنگى است كه نوشتهء آن اين معنا را تأييد مىكند .
بعضى گويند : همان مسجدى است كه در نزديكى آن چاهى است و آن چاه ميان اين مسجد و مسجدى است كه آن را مسجد على گويند . در وادى مرّ الظّهران . در آنجا نيز سنگ نوشتهاى است كه اين معنا را تأييد مىكند .
محب طبرى ترجيح مىدهد كه آن همان مسجدى باشد كه نزديك چاه است . سخن اسحاق خزاعى و ديگران هم مؤيّد اين معنا است كه گويد : ميان مسجد هليلجه نخستين نشانهها هفتصد و چهارده ذراع است به ذراع حديدى و ميان آن و مسجد ديگر هشتصد و هفتاد و دو ذراع است به همان ذراع مذكور . سمهودى گويد - و سخن او نزديك به سخن اسدى است - كه مسجد عايشه همان مسجد هليلجه است زيرا از آن ديگران به نشانههاى حرم نزديكتر است .
گردنهء تنعيم را ثنيّة البيضاء گويند . ازرقى در وصف آن گويد : از آنجا به تنعيم روند و آن بر فراز كوه برود است كه حسين بن على ( شهيد فخ ) در آنجا به قتل رسيد . ميان بلدح و فخّ . و نيز گويد : پايين ثنيّة البيضاء وادى فخ است كه تا بلدح ادامه دارد . « 1 »
نزديك مسجد عايشه در تنعيم ، خيمهء جمانه واقع شده و پيش از آن در سمت چپ مسجدى است كه آن را محمد بن على الشافعى ساخته پشت تپه . اين مسجد ويران شده بود ، ابو العباس عبد اللّه بن محمد بن داود آن را عمارت كرد و بر سر چاه آن گنبدى برآورد .
ابو العباس امير مكه بود . سپس دخترش آن را نيكو عمارت نمود .
بعد از تنعيم ، حدود حرم واقع شده ، از راه مدينه ، نزد بيوت غفار . « 2 »
ذو طوى
ذو طوى در نزديكى ثنيّة البيضاء است و در پشت آن كوه حصحاص است و ميان آن دو ثنيّه الحصحاص و سقايهء اهيب و كوه مسلم واقع شده است . « 3 »
هامش
( 1 ) - ازرقى ، اخبار مكه ، ج 3 ، ص 240 ، 241 .
( 2 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 104 .
( 3 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 241 .