اراضى پست ساحلى و فلات بزرگ جزيرة العرب يعنى نجد فاصله است و سمت جنوبى آن به مكه نمىرسد .
اين تقسيماتى جغرافيايى ، كلى و گسترده است و مىتوان آن را رهنمود ساخت ولى به هنگام بحث از تحولات و تاريخ اسكان قبايل نمىتوان بدان بسنده كرد ؛ زيرا برخى از قبايل ، مساكنشان تا تهامه و نجد ادامه دارد . عكس آن نيز صحيح است .
آنچه اسدى آورده ذكر دو گروه از « ديار » است ، يكى اماكن جغرافيايى چون مدينه و خيبر و فدك و ذو المروه كه به ساكنان آنها اشارت نكرده است و از اين جهت بر آنهاد « دار » را نيفزوده است و ديگر ديار قبايل . ترديد نيست كه او در اين تقسيمبندى قبايل بزرگ را آورده و از ذكر همهء قبايلى كه در اخبار و سيرهء رسول الله آمده خوددارى كرده است .
بكرى از عمر بن شبّه ، پس از سخنى طولانى در تاريخ حركات عشاير در مناطق غربى جزيره ، نقل مىكند كه « خداى تعالى اسلام را آورد ، در حالى كه اعراب قبايل اسد و عبس و غطفان و فزاره و مزينه و فهم و عدوان و هذيل و خثعم و سلول و هلال و كلاب بن ربيعه و طىّ ( كه با اسد هم پيمان بودند ) و جهينه در حجاز فرود آمده بودند . » « 1 »
چنان كه مشهود است ، او از قبايلى كه اسدى از آنها نام برده بود به ذكر دو قبيلهء مزينه و اشجع بسنده كرده است و قبايل ديگرى را كه در جنوب مكه سكونت دارند يا در شمال شرقى حجاز هستند به آنها درافزوده است .
بكرى در مقدمهء كتاب خود بعضى قبايلى را كه در سراة در جنوب مكه سكونت دارند ، ذكر كرده است . « 2 »
از خلاصهء آنچه بكرى به تفصيل بيان كرده و در كتب سيره و جغرافيا آمده است ، مىتوان صورتى از قبايل را كه در حجاز و مناطق غربى شبه جزيرة العرب زندگى مىكنند ، به دست داد .
هامش
( 1 ) - بكرى ، ص 90 .
( 2 ) - بكرى ، ص 53 ، 58 - 66 ، 90 .