حجاج كه آب از آن برمىداشتند ، او را گرامى داشتند . پس از حفر زمزم ، ديگر چاههاى مكه از نظر مردم افتادند . در كتابها نيامده است كه از آب چاههاى مكه براى كشاورزى استفاده مىشده است . « 1 »
بركهها
بلاذرى گويد : قريش پيش از آنكه قصى آنها را گرد آورد و پيش از آنكه به مكه درآورد ، از حوضها و آبگيريهايى كه روى كوهها پديد آمده بود و از چاهها آب مىنوشيدند .
در كتب نام آن آبگيرها و حوضهاى اطراف مكه نيامده است . ازرقى از حوضهاى زمزم در مسجد الحرام و حوضهاى ابن هشام ياد كرده در آنجا كه مردم به منا مىروند . « 2 »
در مكه چند بركه احداث شده بود ، مشهورترين و قديمترين آنها بركهء قسرى است .
منسوب به سازندهء آن خالد بن عبد الله قسرى است كه از سوى وليد بن عبد الملك والى مكه بود . و سپس از سوى هشام امارت يافت . آن را بركهء بردى هم مىگفتند . اين بركه در فم الثّقبه بود . « 3 » نزديك بئر ميمون . اين بركه از سنگهاى منقش و بزرگ ساخته شده بود . آبش از بئر ميمون بود سپس از ثقبه نيز آبى بدان گشوده شد و سد ثقبه بنا گرديد . از اين بركه چشمهاى به سوى مسجد الحرام باز كرده بودند . در اين بركه ماهيهايى هم بود . « 4 »
ازرقى گويد : مأمون ، صالح بن عباس را در سال 210 فرمان داد كه پنج بركه در بازار بسازد كه مردم براى آب به زحمت نيفتند و به بركه امّ جعفر نروند . او نيز از بركه امّ جعفر چشمهاى به بركهء بطحاء آورد . اين بركه نزد شعب ابن يوسف بود و رو به روى خانهء او . سپس به بركهاى كه نزد كوه صفاست مىرود ، سپس به بركهاى نزد حناطين ( گندم فروشان ) آنگاه به بركهاى در دهانهء كوچهء ثنيّه پايينتر از خانهء اويس . آنگاه به بركهاى نزديك سوق الحطب ( بازار هيزم فروشان ) سپس به ماجلين كه در بستان ابن طارق است در پايين مكه جريان
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 1 ، ص 64 .
( 2 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 224 .
( 3 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 62 .
( 4 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 83 .