( دو ماجل ) مىريخت و از آن دو ، آنكه در معلاة بود از آن رشيد بود و از آنجا در بركهاى كه در مسجد الحرام بود ريخته مىشد .
اكنون به سدى كه نزديك طائف است مىپردازيم : گويند در زمان خلافت معاوية بن ابى سفيان ساخته شده ، در فاصلهء هشت ميلى مشرق طائف . از گرانيت است . طول قسمت باقيماندهء آن امروز هشتاد و پنج متر است و ارتفاع آن 5 / 9 تا 25 / 10 متر . توبنشل در كتابى كه دربارهء مملكت عربى سعودى نوشته آن را وصف كرده ، همچنين خانم دكتر سعاد ماهر در بحث از آثار حجاز آن را شناسانده است . « 1 »
مدينه ؛ واديها ( خشكرودها ) و سدهاى آن :
وضع مدينه از مكه متفاوت است ؛ زيرا مدينه در زمينى گسترده و پهناور واقع شده .
گرداگردش كوههايى است پست و جدا افتاده و ناپيوسته . در بخش جنوبى آن چند وادى است ؛ از مهمترين آنهاست وادى عقيق و بطحان و مهزور و مذينيب و رانونا . در اين واديها آن قدر آب جارى است كه براى زراعت كفايت كند . مخصوصا نخلستانها ، و جو و بعضى سبزيها . در بعضى از اوقات آب زياد مىشود و اراضى اطراف را فرامىگيرد . براى آن كه گرفتار چنين حالتى نشوند از واديها كانالهايى كندهاند تا زمينهاى دور دست را آبيارى كنند .
بيش از همه خطر سيل در وادى مهزور است . چون آب در اين وادى طغيان كند ، مردم شهر بيمناك شوند . از اين رو آب را به جانب چاهى به نام مرانيه منحرف مىكنند .
در زمان خلافت عثمان سيل عظيمى آمد و مردم ترسيدند كه مبادا غرق شوند . عثمان سيلبندى را در نزديكى چاه مدرى بنا كرد و سيل را از مسجد و از مدينه منحرف نمود . « 2 »
عثمان بن عفان از وادى عقيق خليجى جدا كرد موسوم به خليج بنات نائله تا زمينهايى را كه دخترانش مالك شده بودند آبيارى كند . مادر اين دختران ، نائله زن عثمان بود .
مجد گويد كه اين خليج در نزد جرف بود . از ديگر اموال او چاه جشم و چاه جمل بود كه سه هزار تن از اسيران عجم در آنجاها كار مىكردند . « 3 »
هامش
( 1 ) - سعاد ماهر ، ص 68 .
( 2 ) - تاريخ المدينة المنوره ، ص 169 .
( 3 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 280 .