رضوى عزور گويد : آب اين دو كوه در وادى غيقه ريزد و غيقه در دريا ريزد و آن آبگيرى نيز هست .
و دربارهء وادى ذو رولان گويد : در بالاى اين وادى باغهايى است به نام فلاج . مردم به هنگام بهار در آنجا گرد آيند . در آنجا چند مسك ( آبگير ) وجود دارد كه شرب مردم را در تابستان و بهار بسنده است و در آنجا چاهها و چشمهها نيست . « 1 »
باران و سدّ
عرّام گويد : سدّ آب باران است . در كوه شوران محل گرد آمدن آب باران ، بسيار است كه به آن محلها بجرات ، كرم ، عين و اماء گويند .
رسول خدا - ص - فرمان به سدّ آن داد . از سدّ قناتى است تا قبا . « 2 »
سمهودى گويد : در قاموس المجد آمده است كه اضم كوهى است و نيز نام همان وادى است كه مدينه منوره در آن است . اهل مدينه اضم را قناة گويند و از آنجا تا سد ، شظات ناميده شود . « 3 »
سمهودى گويد : سد آب آسمان است در حزم بنى عوال . شايد مرادش همان سد است كه در راهى كه رشيد از مدينه تا معدن بنى سليم ميان مدينه و رحضيّه - در بيست ميلى مدينه - پيمود ، واقع شده و در آنجا آب بسيار است ، در درهاى كه معاويه در آنجا سدى براى حبس آب ساخته بود ، و آن همانند بركه بود . « 4 »
آب در مكه
اوضاع خاص در بلاد سبب شده كه هر يك براى فراهم ساختن آب و نگهدارى و مصرف آن ، شيوهء خاصى برگزينند . خواه به صورت غلبه بر سيلابها و مهار كردن آنها يا حفر چاهها و پديدار ساختن چشمهها و طرز هدايت آب از جايى به جايى ديگر . در اين امور معلومات مفصلى راجع به مكه و مدينه در عهود اوليهء اسلامى به ما رسيده است .
هامش
( 1 ) - عرام ، ص 427 .
( 2 ) - عرام ، ص 425 .
( 3 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 247 و ياقوت ج 1 ، ص 281 ، 305 و ج 4 ، ص 281 .
( 4 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 321 .