اماكن بين مدينه و بدر
روندهاى كه از مدينه به مكه مىرود ، در اثر اهتمام مورخان سيره و محدثين و جغرافيانويسان ، اطلاعات فراوانى حاصل مىكند ؛ از جمله در باب حركت رسول خدا - ص - از مدينه تا بدر . ابن اسحاق مكانها و حوادث بين راه را به تفصيل آورده است . ابن اسحاق مىگويد كه پيامبر - ص - از راه مكه طى طريق كرد ، نخست به نقب مدينه گذشت آنگاه به عقيق و از آنجا به ذو الحليفه و سپس به ذات الجيش ( يا اولات الجيش ) رسيد . از آنجا رهسپار تربان شد و سپس ملل آنگاه از مريين به غميس الحمام رفت سپس به صخيرات الثمام و سياله و فج الروحاء و شنوكه گذشت تا اينجا راه معتدل بود . آنگاه رسول خدا - ص - بر سجسج كه چاه روحاء در آنجاست گذشت . آنگاه از آنجا در حركت آمد تا به منصرف رسيد و در آنجا از راه مكه به طرف چپ گرديد و به راهى كه به نازيه مىرفت افتاد ، به آهنگ بدر . پس از طى مسافتى به وادى رحقان ميانه نازيه و تنگهء صفراء رسيد و از آنجا تا صفراء پيش رفت . صفراء قريهء كوچكى است ميان دو كوه و برفت و صفراء در چپ او بود .
آنگاه پيامبر به وادى ذفران رسيد و از ذفران رهسپار گردنهاى شد به نام اصافر و از اصافر كه فرود آمد به بلدهاى موسوم به دبّه درآمد . حنّان را كه تپهء بزرگى است در طرف راست خود قرار داد و در نزديكى بدر فرود آمد .
از اين برمىآيد كه رسول خدا - ص - براى رسيدن به بدر نخست از همان راه عمومى مدينه رهسپار شد تا به منصرف رسيد و از منصرف به راه فرعى افتاد ، راهى كه از نازيه به تنگه صفراء و ذفران و دبّه به بدر مىرسيد . « 1 » و ما در آتيه در اين باب سخن خواهيم گفت .
بدر در جانب راست جادهء ميان مكه و مدينه است ، در راهى كه رسول خدا - ص - از مدينه به بدر طى كرده دو روايت هست يكى همين روايت ابن اسحاق كه آورديم ، ديگر روايت ابن سعد كه مىگويد ميان بدر و مدينه هشت بريد و دو ميل است . راهى كه پيامبر پيمود نخست به روحا رسيد ميان روحا و مدينه چهار منزل است و از آنجا تا منصرف يك منزل و از منصرف تا ذات اجذال يك منزل و از آنجا تا معلاة يك منزل و معلاة همان خيف السلم
هامش
( 1 ) - سيرة ابن هشام ، ج 2 ، ص 251 - 254 و نيز بنگريد به بكرى ، ص 905 و ابن سعد ج 2 ، ص 7 و ياقوت ج 1 ، ص 346 و ج 4 ، ص 663 ، 787 ، 1014 .