مذهب محمد بن جرير طبرى داناترين مردم بود ، نيز در نحو و لغت و فنون ادب و اخبار و اشعار سرآمد همگان . نيز مردى ثقه بود . از ابو عبد الله ابراهيم بن محمد عرفه معروف به نفطويه و ديگران علم آموخت . از ابو القاسم بغوى و ابو حامد محمد بن هارون حضرمى و ابو بكر بن داود و ابو سعيد عدوى و يحيى بن صاعد و جز ايشان روايت كرده و جماعتى چون قاضى ابو طيب طبرى و ابو القاسم ازهرى و احمد بن على توّزى و احمد بن عمر بن روح از او روايت كردهاند . در باب الطاق به نيابت از قاضى ابن صير قضاوت مىكرد .
او راست : كتاب الجليس و الانيس در ادب و التفسير الكبير . مذهب ابن جرير طبرى را يارى داده و از او حمايت كرده است .
ابو حيان گويد : او را در جامع رصافه ديدم ، پشت به آفتاب داده خوابيده بود . يكى از روزهاى زمستان بود . اثر فقر و شور بختى با وجود علم فراوانش از سراپاى او هويدا بود .
گفتم : اى شيخ بر اين فقر و فلاكت كه تو راست صبر كن . زيرا خداوند تو را مىبيند و حال تو را مىداند . هرگز شرف علم و عزت مال در يك جا گرد نيامدهاند . گفت : آرى ولى در اين دنيا به چيزهايى نياز است كه از داشتن آنها چاره نيست .
احمد بن عمر بن روح گويد : معافى بن زكريا به سراى يكى از رؤسا وارد شد . در آنجا جماعتى از اهل علم بودند . او را گفتند : در چه علمى با تو مناظره كنيم . معافى به آن رئيس ، كه صاحب سراى بود ، گفت : در كتابخانهء تو انواع علوم گرد آمده است غلامت را بفرست تا كتابى از ميان كتابها برگيرد و بياورد ، آن را مىگشاييم در هر علمى كه باشد و در آن علم مناظره مىكنيم . از اين برمىآيد كه معافى در همهء علوم دست داشته است .
ولادتش در روز پنجشنبه هفتم رجب سال 305 بود و به قولى سال 300 و وفاتش در روز دوشنبه دوازدهم ذوالحجهء سال 390 . او راست : [ 1 ]
الا قل لمن كان لى حاسدا * أ تدرى الى من اسأت الادب
اسأت على الله فى فعله * لانك لم ترض لى ما وهب
.
1153 - معاوية بن عمر بن ابى عقرب [ 2 ]
ابو نوفل دؤلى ، فقيه و نحوى بود . از ابو عمرو بن العلاء نقل كردهاند كه گفت : من و شعبة بن
هامش
[ 1 ] حاصل معنى : آن را كه بر من رشك مىبرد بگوى كه آيا مىدانى به چه كسى بىادبى نمودهاى ؟ تو به كار خداوند بىادبى كردهاى زيرا به آنچه او به من بخشيده است رضايت ندادهاى .
[ 2 ] بغية الوعاة 2 : 294