تولّى شباب كنت فيه منعّما * تروح و تغدو دائم الفرحات
فلست تلاقيه و لو سرت خلفه * كما سار ذو القرنين فى الظلمات
.
1107 - محمد بن محمد بن حامد بن عبد الله [ 1 ]
ابو عبد الله ، معروف به عماد كاتب اصفهانى . در اصفهان در روز دوشنبهء دوم جمادىالآخرهء سال 519 متولد شد . در آنجا پرورش يافت . در جوانى به بغداد آمد و در سلك دانشپژوهان مدرسهء نظاميه در آمد و در آنجا از ابو منصور سعيد بن محمد بن رزّاز فقه آموخت . و از ابو بكر اشقر و ابو الحسن على بن عبد السلام و ابو القاسم على بن صبّاغ و ابو منصور بن خيرون و ابو المكارم بن مبارك بن على سمرقندى و جماعتى ديگر سماع كرد . ابو عبد الله فراوى و ابو القاسم بن حصين به او اجازه دادند . سپس به اصفهان بازگشت و در آنجا هم چندى نزد محمد بن عبد اللطيف خجندى و ابو المعالى وركانى به خواندن فقه پرداخت . و باز به بغداد بازگشت و به فرا گرفتن صناعت كتابت پرداخت و در آن فن براعت يافت و به وزير عون الدين يحيى بن هبيرة پيوست . ابن هبيرة او را در بصره و ، سپس واسط ، به شغل ديوانى برگماشت . چون ابن هبيرة در گذشت و زندگى پيوستگان به او روى در گسستگى نهاد ، عماد چندى در بغداد در سختى بزيست و به ناچار رهسپار دمشق شد . در ماه شعبان سال 562 به دمشق رسيد . قاضىالقضات كمال الدين ابو الفضل محمد بن شهرزورى او را در مدرسهء نوريهء شافعيّه فرود آورد . اين مدرسه اكنون به عماديّه معروف است زيرا ملك عادل نور الدين در سال 567 سرپرستى مدرسه را به او واگذاشت . عماد را با نجم الدين ايوب پدر سلطان صلاح الدين ايوبى آشنايى بود . او را از تكريت مىشناخت ، هنگامى كه نجم الدين والى تكريت بود . چون نجم الدين از آمدنش خبر يافت به تبجيل و تجليل او پرداخت و در خانهاش به سلام او رفت . عماد نيز او را در
هامش
قرين بود . اگر در پىاش روم او را نخواهم يافت آن سان كه ذو القرنين در ظلمات از پى آب حيات مىرفت .
[ 1 ] الكامل لابن الاثير 12 : 71 ، مرآة الزمان 8 : 504 ، التكملة المنذرى ( رقم 605 ) ، الجامع لابن الساعى 9 : 61 ، ابن خلكان 5 : 147 ، ابن الفوطى 4 ( رقم 1240 ) ، عبر الذهبى 4 : 299 ، سير الذهبى 21 : 345 ، مختصر الدبيثى 1 : 122 ، الوافى 1 : 132 ، طبقات السبكى 6 : 178 ، البداية و النهاية 13 : 30 .