سپس به مسألهاى كه مدتها ذهن مرا مشغول كرده بود پرداختم . و به خادم گفتم : اين كنيزك را به بردهفروش باز پس ده كه ارزش آن ندارد كه مرا از علمم به خود مشغول دارد .
كنيزك گفت كه با تو سخنى دارم . تو مردى هستى داراى مقام و مرتبتى در علم و خرد . اگر مرا برانى و سبب آن نگويى مردم مىپندارند كه در من عيبى بوده ، پس سبب باز گوى .
گفتم : در تو عيبى نيست ولى تو مرا از علمم به خود مشغول مىدارى . گفت : اين در نزد من پذيرفتنى است . خبر به راضى رسيد گفت : علم در قلب كسى شيرينتر از آنچه در قلب اين مرد است جايى نيافته است .
از آثار اوست : غريب الحديث ، گويند چهل و پنج هزار ورقه بوده كه همه را از حفظ املا كرده است . و نيز كتاب الهاءات ، در حدود هزار ورقه و شرح الكافى ، در حدود هزار ورقه و كتاب الاضداد ، كه بزرگتر از كتاب پيشين است ؛ و كتاب المذكر و المؤنث كه كاملتر از آن كسى ننوشته است ؛ و رسالة المشكل ، كه ردّيهاى است بر ابن قتيبة و ابو حاتم سجستانى و كتاب المشكل ، در معانى قرآن كه تا سورهء طه رسيده است ، آن را ضمن سالهاى بسيار املا كرده است و به پايان نرسيده ؛ و شرح الجاهليّات ، در هفتصد ورقه و كتاب الوقف و الابتداء و كتاب الكافى در نحو و الزاهر و كتاب اللّامات و شرح المفضليّات و الامالى ، و ادب الكاتب و الواضح فى النحو و الموضّح باز هم در نحو و شرح شعر النابغه و شرح شعر الاعشى و شرح شعر زهير و شعر الراعى و المقصور و الممدود و كتاب الالفات و كتاب الهجاء و المجالسات ، و كتاب مسائل ابن شنبوذ و كتاب الرّد على من خالف مصحف عثمان . و غير آن .
تولد ابو بكر بن انبارى روز يكشنبهء يازده شب گذشته از ماه رجب سال 271 بوده و در شب عيد قربان سال 328 يا 327 جهان را بدرود گفت . .
1104 - محمد بن ابى القاسم بايجوك [ 1 ]
ابو الفضل بقالى خوارزمى ، آدمى ، ملقّب به زين المشايخ ، نحوى و اديب . در ادب پيشوا بود و در زبان عربى حجّت . لغت و علم اعراب را از ابو القاسم زمخشرى فرا گرفت و بعدا جانشين او شد . وجودى پرفايده و نيك اعتقاد و كريم النفس و پاكدامن بود . در آنچه به دو مربوط نبود وارد نمىشد . در ترسّل و نقد الشعر دستى توانا داشت .
هامش
[ 1 ] الوافى 4 : 340 ، بغية الوعاة 1 : 215 ، بنگريد به التكملة لبروكلمان 1 : 513 .