او را مصنفاتى است از جمله : خريدة القصر و جريدة العصر ، ابو المعالى سعد بن على خطيرى وراق بر آن ذيلى نوشته به نام زينة الدهر . عماد در اين كتاب شرح حال شاعران شام و عراق و مصر و الجزيره و مغرب و فارس را كه بعد از سال پانصد تا پانصد و هفتاد مىزيستهاند گردآورده . اين كتاب در ده مجلّد است . و نيز او راست البرق الشّامى كه تاريخى است كه در آن به شرح زندگى خود پرداخته و آمدنش از عراق به شام و اخبار او با الملك العادل نور الدين و سلطان صلاح الدين و آنچه در خدمت او گذشته است و در آن از برخى فتوحات او در شام و اطراف آن سخن رفته ، در چند مجلد . و نيز كتاب الفتح [ 1 ] القسىّ فى الفتح القدسى در يك جلد بزرگ و كتاب السيل على الذيل ، كه ذيل كتاب خريدة القصر است و نيز كتاب نصرة الفطرة و عصرة القطرة ، در اخبار دولت سلجوقى ، و او را رسالهاى است به نام عتبى الزمان ، كه آن را العتبى و العقبى هم گفتهاند . و كتاب نحلة الرّحلة كه در آن از دگرگون شدن اوضاع بعد از مرگ سلطان صلاح الدين سخن گفته .
ديوان شعر او در دو مجلد و ديوان دو بيتيها يا رباعيات او كه كتابى كوچك است . از نامههاى معروف او نامهاى است كه از سوى سلطان صلاح الدين به ديوان خلافت بغداد نوشته و بشارت فتح بيت المقدس را در سال 583 داده است . از اوست [ 2 ] :
اقنع و لا تطمع فانّ الغنى * كماله فى عزّة النّفس
فانّما ينقص بدر الدّجا * لأخذه الضوء من الشمس
.
1108 - محمد بن محمد بن عبّاد [ 3 ]
ابو عبد الله بغدادى ، مقرى و نحوى . در علم قراءات مقدم بر ديگران بود و در نحو و علوم عربيت صاحب براعت . نحو را نزد ابو سعيد سيرافى خواند و ابو العباس احمد بن فرج از او قرائت آموخت . كتاب الوقف و الابتداء را تصنيف كرد ، ابو العباس احمد آن را از او فرا گرفت . ابو عبد الله بن عبّاد بغدادى در روز جمعهء دو شب باقى مانده از ذو الحجّهء سال 334 در گذشت .
هامش
[ 1 ] م : الفيح .
[ 2 ] حاصل معنى : قانع شو و طمعورزى مكن كه توانگرى كمالش در عزت نفس است . ماه تمام ازآنرو روى به نقصان نهد كه نور خود از خورشيد مىگيرد .
[ 3 ] الوافى 1 : 162 ، بغية الوعاة 1 : 224 ، انباه الرواة 212 .