1099 - محمد بن فتّوح بن عبد الله بن حميد [ 1 ]
ابو عبد الله ازدى حميدى ، حافظ و مورخ و اديب . اصل او از قرطبه بود و در ميّورقه متولد شد . ميّورقه جزيرهاى است در اندلس . تولد او پيش از سال 420 بود . در سال 425 او را براى سماع بر دوش مىنشانيدند . اولين كسى كه از او سماع كرد ابو القاسم بن اصبغ بود .
نزد ابن ابى زيد قيروانى فقه آموخت و الرسالة و مختصر المدوّنه را از او سماع كرد . در سال 448 به شرق روى نهاد و حج به جاى آورد و در مكّه سماع حديث كرد . سپس به مصر رفت و از ضرّاب و قرّاعى و جز ايشان سماع كرد . در اندلس از حافظ ابن عبد البرّ و ابو محمد بن حزم ظاهرى علم آموخت . و ملازم ابن حزم شد و بيشتر مصنفاتش را نزد او خواند و به صحبت و مذهب ابن حزم مشهور شد و بدان تظاهر نمىكرد . در افريقيه و دمشق و سپس واسط چندى به تحصيل علم پرداخت . آنگاه به بغداد آمد و از خطيب بغدادى روايت كرد . اكثر مصنّفات او را نوشت و خطيب اكثر مصنفاتش را روايت كرد .
همچنين امير و حافظ و اديب ابو نصر على بن ماكولا از او روايت نمود . ابن ماكولا او را به علم و نزاهت و عفت ستوده است .
ابو عبد الله حميدى مىگفت كه سه چيز است از علوم حديث كه بايد قبلا مورد اهتمام واقع شوند : يكى علل است كه بهترين كتاب كه در آن باب تأليف شده كتاب دارقطنى است . ديگر معرفت مؤتلف و مختلف است كه بهترين كتاب براى شناخت آن كتاب امير ابو نصر ماكولاست . و نيز وفيات شيوخ حديث است كه در اين باب هنوز كتابى نيست و من در اين باب كتابى تأليف كردهام . امير ابن ماكولا گفت كه آن را برحسب حروف الفبا مرتب كن و من برحسب سنوات مرتب كرده بودم .
ابو عبد الله حميدى شب سهشنبهء هفدهم ذو الحجّهء سال 488 در بغداد وفات كرد . به مظفر بن رئيس الرؤسا وصيت كرده بود كه او را در كنار بشر حافى به خاك سپارد ولى مظفر به وصيت او كار نكرد و او را در مقبرهء باب البزر به خاك سپرد . پس از چندى او را در خواب ديد كه به سبب مخالفت وصيت او را سرزنش مىكرد ، پس در صفر سال 491
هامش
[ 1 ] الانساب 4 : 233 ( اللباب 1 : 392 ) ، فهرست ابن خير ( در صفحات متفرقه ) ، الصلة : 530 ، مصورة ابن عساكر 15 : 850 ، المنتظم 9 : 96 ، بغية الملتمس ( رقم 257 ) ، الكامل لابن الاثير 10 : 254 ، عبر الذهبى 3 : 323 ، سير الذهبى 19 : 120 ، تذكرة الحفاظ 1218 ، المستفاد من ذيل تاريخ بغداد : 34 ، الوافى 4 : 317 ، مرآة الجنان 3 : 149 ، البداية و النهاية 12 : 152 ، النجوم الزاهرة 5 : 156 ، النّفح 2 : 112 ، الشذرات 3 : 392 ، المقفى 6 : 504 .