ابو بكر خطيب بغدادى گويد : اصلش از موصل بود . گويند از موالى ابو دجانه سماك بن خرشهء انصارى بود . حافظ و مفسر بود . كتابى نوشت به نام شفاء الصدور . او را تصانيفى است در قراءات و غير آن از علوم ديگر . به شرق و غرب بسيار سفر كرده . كوفه و بصره و مكّه و مصر و شام و جزيره و موصل و جبال و بلاد خراسان و ما وراء النهر را ديده است و با مردم بسيار معاشرت داشته . ابو بكر بن مجاهد و دارقطنى و ابو حفص بن شاهين از او روايت كردهاند .
محمد بن اسحاق گويد : از آثار اوست : كتاب الاشارة فى غريب القرآن ، كتاب الموضّح فى معانى القرآن ، كتاب المناسك ، كتاب فهم المناسك ، كتاب اخبار القصّاص ، كتاب ذمّ الحسد ، كتاب دلائل النبوّة ، كتاب الابواب فى القرآن ، كتاب ارم ذات العماد ، كتاب المعجم الاوسط ، كتاب المعجم الاصغر ، كتاب المعجم الاكبر فى اسماء القرّاء و قراءاتهم ، كتاب السبعة الاوسط ، كتاب السبعة الاصغر ، كتاب التفسير الكبير ، در دوازده هزار ورقه ، كتاب العقل و كتاب ضد العقل . .
1035 - محمد بن حسن بن جمهور قمى [ 1 ]
ابو على كاتب . ابو على تنوخى گويد كه او از شيوخ اهل ادب بود ، در بصره با پدرم ملازمت داشت و مرا خط مىآموخت ، زيرا خطى خوش داشت و ترسّلى نيكو و مصنفاتى در ادب . از شعرهاى اوست : [ 2 ]
اذا تمنّع صبرى * و ضاق بالهجر صدرى
ناديت و الليل داج * و قد خلوت بفكرى
يا رب هب لى منه * وصال يوم بعمرى
هامش
[ 1 ] الوافى 2 : 352 ، بنگريد به الديارات : 266 ، حكاية ابى القاسم البغدادى : 71 - 75 ، نشوار المحاضره 3 : 258 .
[ 2 ] حاصل معنى : اگر صبرم يارى نكند و سينهام از جدايى تنگ شود ، در تاريكى شب و در آن هنگام كه با خود خلوت كردهام . فرياد برمىآورم كه اى خداوند در تمام عمرم وصالش را در يك روز نصيبم كن .