1036 - محمد بن حسن بن يعقوب [ 1 ]
ابو بكر عطار مقرى ، معروف به ابن مقسم . مقسم از اجداد او بود . به سال 265 متولد شد و در هشتم ماه ربيع الآخر سال 354 درگذشت . از ابو مسلم الكجّى و ثعلب و ادريس بن عبد الكريم و غير ايشان سماع كرد و ابن رزقويه و ابن شاذان و ديگران از او روايت كردهاند . او در علم قراءات سر آمد بود و در نحو به روش كوفيان عالم بود . او را در معانى قرآن كتابى است به نام الانوار كه من همانند آن نديدهام .
ابو بكر خطيب گويد از عيبهايى كه به او گرفتهاند يكى اين است كه برخى كلمات قرآن را به خلاف اجماع ادا مىكرد و مىگفت : در زبان و لغت عرب اين نيز جايز است . اهل علم بدين سبب منكر او شدند و شكايت به سلطان بردند . سلطان او را احضار كرده در حضور فقها و قراء از او خواست كه توبه كند . او نيز توبه كرد و محضر نوشتند و جماعتى به خط خود شهادت دادند . و گويند او از آن قرائت خاص خود دست برنداشت و تا پايان عمر قرآن را به همان شيوه مىخواند .
ابو احمد فرضى گويد : در خواب ديدم كه گويى در مسجد جامع هستم و با مردم نماز مىخوانم و ابن مقسم پشت بر قبله نماز مىگزارد . خواب را چنين تأويل كرديم كه به سبب مخالفت اوست با پيشوايان در شيوهاى كه در قرائت براى خود اختيار كرده بود .
محمد بن اسحاق از او ياد كرده و گفته است كه او در سال 352 درگذشت و از آثار اوست : كتاب الانوار فى تفسير القرآن و كتاب المدخل الى علم الشعر و كتاب احتجاج فى القراءات و كتابى در نحو كه كتاب بزرگى است و كتاب المقصور و الممدود و كتاب المذكر و المؤنث و كتاب الوقف و الابتداء و كتاب المصاحف و كتاب عدد التمام و كتابى در اخبار خود و كتاب مجالسات ثعلب و كتاب مفردات ثعلب و كتاب الانتصار لقرّاء الامصار و كتاب الموضّح و كتاب شفاء الصدور و كتاب الاوسط و كتاب اللطائف فى جمع هجاء المصاحف ، كتابى در تفسير و من يقتل و الردّ على المعتزلة .
ابن مقسم را پسرى بود كه ابو الحسن كنيه داشت . كثير الحفظ و عالم بود . او راست كتاب عقلاء المجانين .
هامش
[ 1 ] الفهرست : 35 ، تاريخ بغداد 2 : 206 ، المنتظم ، تاريخ الاسلام للذهبى ، عيون التواريخ ( در حوادث سال 354 ) ، طبقات ابن الجزرى 2 : 123 ، انباه الرواة 3 : 100 ، البداية و النهاية 11 : 259 ، ميزان الاعتدال 3 : 519 ، نزهة الالباء : 199 ، النجوم الزاهرة 3 : 343 ، الشذرات 3 : 16 ، الوافى 2 : 337 ، بغية الوعاة 1 : 89 ، لسان الميزان 5 : 130 .