1037 - محمد بن حسن بن مظفر حاتمى [ 1 ]
ابو على كنيه داشت . خطيب در تاريخ خود از او ياد كرده و گويد كه از ابو عمرو و غير از او اخبارى در مجالس ادب روايت كرده . من مىگويم كه ابن دريد را ديده و از او روايت كرده . او از حاذقان اهل لغت و ادب بود . با اهل علم كينه داشت . ابن الحجاج و غير او هجوش كردهاند . در سال 388 درگذشت .
ثعالبى در كتاب يتيمة الدّهر گويد : محمد بن حسن حاتمى سر آمد همهء شاعران معاصر بود . پدرش نيز شاعر بود . و ابو على شاعر و كاتب بود . ميان بلاغت در نثر و براعت در نظم جمع آورده بود . او را رسالهاى است معروف در واقعهء ادهم . حاتمى در وصف ثريّا شعرى لطيف سروده است : [ 2 ]
و ليل اقمنا فيه نعمل كأسنا * الى ان بدا للصبح فى الليل عسكر
و نجم الثريّا فى السماء كانّه * على حلّة زرقاء جيب مدنّر
حاتمى را آثارى است چون : كتاب حلية المحاضرة فى صناعة الشعر و كتاب الموضحة فى مساوى المتنبّى و كتاب هلباجه فى صنعة الشعر و كتاب سرّ الصّناعة فى الشعر و كتاب الحالى و العاطل فى الشعر و كتاب المجاز فى الشعر و كتاب الرسالة الناجية و كتاب مختصر العربية و كتابى در لغت كه به پايان نرسيده و كتاب عيون الكاتب و كتاب الشراب كه رسالهاى است و كتاب منتزع الاخبار و مطبوع الاشعار و كتاب المعيار و الموازنه كه به پايان نرسيده و كتاب المغسّل كه رسالهاى است در خصال ابو الحسن بتّى .
هلباجه را براى وزير ابو عبد الله بن سعدان ، دربارهء مردى كه او را دشنام داده بود و او آن مرد را هلباجه ناميده و به نام او تصريح نكرده ، نوشته است . ميان ابو على حاتمى و ابو الطّيب متنبى نيز در بغداد مناظرهاى درگرفته كه در آن مناظره حاتمى پيروز شده . من
هامش
[ 1 ] الامتاع و المؤانسة 1 : 135 ، اليتيمه 3 : 103 ، تاريخ بغداد 3 : 214 ، انساب السمعانى 4 : 8 ، المنتظم 7 : 205 ، انباه الرواة 3 : 103 ، المحمدون : 203 ، ابن خلكان 4 : 362 ، عبر الذهبى 3 : 40 ، سير الذهبى 16 : 466 ، الوافى 2 : 343 ، بغية الوعاة 1 : 87 ، الشذرات 3 : 129 .
[ 2 ] حاصل معنى : شبى را بيدار مانديم و ساغرها به كار داشتيم تا از پس ظلمت شب صبح روى نمود . ستارهء ثريا در آسمان همانند جامهء آبىگون بود كه بر گرد گريبانش سكههاى زر دوخته باشند .