سال 601 رهسپار مصر شده و نزد شيخ ابو الجود غياث بن فارس مكى لخمى قرآن خوانده و در دمشق نزد امام ابو اليمن كندى باز هم در قرآن تدبر كرده و كتاب المهج ، تصنيف ابو محمد مقرى ، و كتاب سيبويه و بسيارى از كتب ادب و كتاب تاريخ بغداد خطيب و كتاب الحجه و ادب الكاتب و جز آن را سماع كرده است . ورود او به دمشق در سال 603 بود و در بغداد از ابو البقاء حسين بن عبد الله عكبراوى نيز علم آموخت و از جماعتى سماع حديث كرد تا در فقه و اصول و علوم اوائل چون منطق و غير آن به نهايت رسيد .
از آثار اوست : شرح المفصّل ، در ده مجلد و كتاب شرح قصيدة الشاطبى و كتاب شرح مقدمهء جزولى ، در دو مجلد . و اين دو بيت از شعرهاى خود را براى من خواند : [ 1 ]
تركت قيامى للصّديق يزورنى * و لا عذر لى الّا الاطالة فى عمرى
و لو بلغوا من عشر تسعين نصفها * تبيّن فى تركى القيام لهم عذرى .
903 - قاسم بن اسماعيل راويه [ 2 ]
ابو ذكوان كنيه داشت . محمد بن اسحاق نديم گويد : ابو سعيد سيرافى گويد : در ايام مبرّد جماعتى در كتاب سيبويه نظر مىكردند ولى قدرت فهم آن نداشتند . يكى از آنان ابو ذكوان قاسم بن اسماعيل بود . از آثار اوست : كتاب معانى الشعر كه ابن درستويه از او روايت كرده . ابو ذكوان در ايام قيام زنگيان در سيراف بود . علامهء اخبارى بود . جماعتى از اهل علم را ديدار كرد . توّزى شوى مادر ابو ذكوان بود . .
904 - قاسم بن اصبغ بن محمد بيانى [ 3 ]
ابو محمد از موالى وليد بن عبد الملك . از ائمهء علم و حافظ و صاحب تأليفات بسيار . اصل
هامش
[ 1 ] براى دوستى كه به ديدارم آمد از جاى برنخاستم ، عذرى جز دراز شدن عمر ندارم . اگر آنها هم به هشتاد و پنجسالگى برسند برايشان روشن شود كه عذر من در از جاى برنخاستن چه بوده است .
[ 2 ] اخبار النحويين البصريين : 80 ، الفهرست : 65 ، انباه الرواة : 3 : 10 ، الوافى للصفدى ( خ ) ، بغية الوعاة 2 : 251 .
[ 3 ] ابن الفرضى 1 : 406 ، جذوة المقتبس : 311 ، بغية الملتمس رقم : 1298 ، ترتيب المدارك 5 : 180 ، تذكرة الحفاظ :
853 ، عبر الذهبى 2 : 254 ، سير الذهبى 15 : 72 ، مرآة الجنان 2 : 333 ، الديباج المذهب 2 : 145 ، الوافى للصفدى ( خ ) ، لسان الميزان 4 : 458 ، طبقات الحفاظ : 352 ، بغية الوعاة 1 : 251 ، الشذرات 2 : 357 .