356 درگذشت . در عهد خلافت المطيع لله . و تولدش در سال 284 بود .
از ابو بكر دريد و ابو بكر بن الانبارى و فضل بن حباب جمحى و على بن سليمان اخفش و ابراهيم نفطويه روايت مىكند .
چون كتاب اغانى را تأليف كرد آن را به سيف الدولة بن حمدان تقديم نمود و او هزار دينارش بداد . اين خبر به ابو القاسم صاحب بن عباد رسيد ، گفت : سيف الدوله در حق او قصور ورزيده ، او در خور جايزهاى چند برابر آن بود . سپس ، در وصف كتاب ، فصلى مشبع بياورد و گفت كه در كتابخانههاى من دويست و شصت هزار مجلد كتاب است ، از آن ميان تنها اغانى انيس شبهاى من است و جز به آن به ديگر كتابها رغبتم نيست .
ابو القاسم عبد العزيز بن يوسف ، كاتب عضد الدوله ، گويد كه كتاب اغانى همواره همراه عضد الدوله بود و از او جدا نمىشد نه در سفر و نه در حضر . بدان انس داشت و چون دوستى بدان مشتاق بود .
و گويد كه ابو محمد مهلّبى گفت : از ابو الفرج پرسيدم كه در چند سال اين كتاب را گردآوردهاى ؟ گفت : پنجاه سال . ابو الفرج در عمر خود يك بار آن را نوشت و آن هم همان نسخهاى بود كه آن را به سيف الدوله اهدا كرد .
مؤلف اين كتاب گويد كه اغانى كتابى است جليل القدر و مشهور و پرفايده شامل دانش بسيار كه هم در آن جدّ است و هم هزل . من آهنگ آن نمودم و بارها مطالعهاش كردم و از روى آن به خط خود نسخهاى نوشتم در ده مجلد و در كتاب خود موسوم به اخبار الشعراء از آن نقل نمودهام . اما گاه به آوردن مطلبى وعده داده ولى به آن وفا نكرده ، مثلا در اخبار ابو العتاهيه گويد : « اخبار در اينجا به درازا كشيد . داستان او را با عتبه در جاى ديگر مىآورم » . ولى نياورده است . و در جاى ديگر گويد : « اخبار ابو نواس با جنان در ميان ديگر اخبار او پيش از اين آمده است » كه نيامده است و ازاينگونه . همچنين كتاب ، بنا بر تصريح خود ، بايد صد صوت را در برداشته باشد ولى نود و نه صوت آمده پندارم كه از كتاب چيزى افتاده يا فراموشى بر مصنّف غلبه يافته . خدا داناتر است .
مؤلف گويد كه آثار او بسيار است و اينها كه مىنويسم آثارى است كه مرا در خاطر است : كتاب اغانى الكبير ، كتاب مجرد الاغانى ، كتاب التعديل و الانتصاف فى اخبار قبائل و انسابها ، كه من آن را نديدهام و اى كاش مىديدم . از آن در كتاب اغانى ياد كرده است . كتاب مقاتل الطالبين ، كتاب اخبار القيان ، كتاب الاماء الشواعر ، كتاب المماليك
معجم الأدباء ( فارسي ) — صفحة 751
مساهمون: ياقوت الحموي
ص٧٥١