باشد . بدين مطلع :
مدارس آيات خلت من تلاوة * و منزل وحى مقفر العرصات [ 1 ]
475 - دغفل بن حنظلة بن زيد [ 2 ]
معروف به نسّاب . اختلاف است كه آيا او از صحابهء رسول الله ( ص ) بوده است يا نه . ولى او از پيامبر روايت كرده و حسن بصرى و محمد بن سيرين از او روايت كردهاند . ابو الفرج اصفهانى در كتاب الاغانى ( 6 : 138 ) گويد دغفل بن حنظلهء شيبانى در سال 65 در جنگ دولاب با بسيارى از خوارج ، در دجيل ( كارون ) غرق شد .
حسن بصرى از دغفل حكايت مىكند كه گفت بر نصارا روزهء ماه رمضان واجب بود .
يكى از پادشاهانشان بيمار شده گفت اگر شفا يابد ده روز بدان بيفزايد . سپس پادشاه ديگر بيمار شد او نيز نذر كرد كه اگر شفا يابد هفت روز ديگر بر آن بيفزايد . او نيز شفا يافت . پادشاه بعد از او گفت : اين سه روز را هم روزه مىگيريم و روزه را به فصل بهار برد و پنجاه روز مقرر شد .
احمد بن حنبل را پرسيدند كه آيا دغفل از صحابه بود ؟ گفت : او را نمىشناسم . معاويه او را به دمشق فرا خواند تا پسرش يزيد را علم آموزد . و از دغفل آوردهاند كه گفت : وقتى رسول الله ( ص ) از دنيا رحلت فرمود من شصت و پنجساله بودم .
معاويه دغفل را براى تعليم يزيد به شام فرا خواند و او را از انساب عرب و از نجوم و از ادب عرب و انساب قريش پرسيد . دغفل پاسخ گفت . او را مردى عالم يافت . گفتش كه اين دانش از كجا به دست آوردهاى ؟ گفت : به زبانى كه از هر چيز سؤال مىكند و قلبى خردمند . آفت علم نسيان است . روزى از او پرسيد : اينها كه مىگويى چگونه حاصل كردهاى ؟ گفت : از گفتگو با علما . و معاويه پرسيد چسان با علما گفتگو كردهاى . گفت :
چون عالمى مىديدم هرچه او داشت از او فرا مىگرفتم و هر چه خود داشتم به او ارزانى مىداشتم .
هامش
[ 1 ] حاصل معنى : مدارس آيات الهى از تلاوت خالى شد و منزلگاههاى وحى و نبوت به ويرانى گراييد .
[ 2 ] المختصر و نيز بنگريد به الفهرست : 101 ( در آنجا آمده است كه نامش حجر بن حارث بود و دغفل لقب او ) ، مصورة ابن عساكر 6 : 89 ، تهذيب ابن عساكر 5 : 242 ، مختصر ابن منظور 8 : 198 ، طبقات ابن سعد 7 : 140 ، الاستيعاب : 462 ، الاصابة 1 : 475 ، ميزان الاعتدال 2 : 27 ، الوافى 11 : 18 .