375 - حسين بن عبد الله بن يوسف [ 1 ]
ابو على بغدادى . در بغداد زاده شد و در آنجا پرورش يافت و هم در آنجا به سال 474 در گذشت . به حكمت و فلسفه از ديگران ممتاز بود . از طب نيز آگاهى داشت و ، افزون بر اينها ، اديب و فاضل و شاعرى ماهر بود . از ابو نصر يحيى بن جرير تكريتى و جز او علم آموخت . وى صاحب قصيدهء رائيهاى است كه آن را به شيخ الرئيس ابن سينا نسبت دادهاند و حال آنكه از او نيست . اين قصيده دلالت بر آگاهى مبسوط او از حكمت و اسرار آن دارد . دانشپژوهان براى آن قصيده از اطراف به خدمتش مىشتافتند و راويان روايتش مىكردند . از اين قصيده است [ 2 ] :
بربّك ايّها الفلك المدار * اقصد ذا المسير ام اضطرار
مدارك قل لنا فى اىّ شيء * ففى افهامنا منك انبهار
و عندك ترفع الارواح ام هل * مع الاجساد يدركها البوار
و طوق للنّجوم اذا تبدّى * هلالك ام يد فيها سوار . . .
و نيز او راست [ 3 ] :
احفظ لسانك لا تبح بثلاثة * سر و مال ما استطعت و مذهب
فعلى الثلاثة تبتلى بثلاثة * بمكفّر و بحاسد و مكذّب
هامش
[ 1 ] عيون الانباء 1 : 247 در اين كتاب نام او همان است كه ياقوت آورده ولى ديگران او را محمد بن حسين بن عبد الله ذكر كردهاند چون الفوات 3 : 340 ، الوافى 3 : 11 ، المحمدون من الشعراء : 270 - 290 و نيز بنگريد به المنتظم 8 : 328 ، ابن خلكان 4 : 393 ، النجوم الزاهرة 5 : 111 ، دمية القصر 1 : 352 ، البدر السافر : 91 ، البداية و النهاية 12 : 121 .
[ 2 ] حاصل معنى : تو را به پروردگارت سوگند اى فلك گردان آيا اين سير تو به قصد است يا به اضطرار . ما را بگوى كه در اين جنبش تو را چه منظور است كه افهام ما از آن به شگفتى دچار شده . . . آيا ارواح به سوى تو فرابرده شوند يا آنها را نيز همراه كالبدها هلاكت رسد . آيا هلال تو هنگامى كه آشكار مىشود طوقى است به گردن ستارگان يا دستى است كه دستبند بسته است .
[ 3 ] حاصل معنى : زبانت را نگاه دار و سه چيز را بر زبان مياور . رازت را و مالت را و مذهبت را . زيرا اگر چنين نكنى به سه كس گرفتار آيى به كسى كه تو را تكفير كند يا بر تو حسد ورزد يا دروغگويت پندارد .