الضرير النحوى و كتاب شرح السبع الطوال ، ( معلقات سبع ) .
369 - حسين بن احمد بن بطّويه نحوى [ 1 ]
ابو عبد الله كنيه داشت . از زندگى او چيزى نمىدانم و از شعر اوست : [ 2 ]
و اذا الدّر زان حسن وجوه * كان للدّر حسن وجهك زينا
و تزيدين اطيب الطيب طيبا * ان تمسّيه اين مثلك اينا . ؟
370 - حسين بن احمد بن محمّد [ 3 ]
ابو عبد الله ، معروف به ابن حجّاج ، كاتب و شاعر . گويند در شعر همتاى امرؤ القيس بود و ميان آن دو شاعرى همانند آنان پديد نيامد . بيشتر شعرش حكايت بى بند و بارى و لااباليگرى است . همهء اهل ادب برآنند كه او در اين فن مخترع شيوهاى است كه در آن كس بر او سبقت نگرفته است . وى هر معنى را كه در اين زمينه اراده مىكرد مىتوانست در غايت لطافت و عذوبت و سلاست به رشتهء لفظ كشد . شعرش به ده مجلد مىرسد و اكثر آن هزل است آميخته به الفاظ و معانى دلپسند . وى ملوك و امرا و وزرا و رؤسا را مدح گفته و ، با وجود هيبت و شكوه و مقام ، دست از هزل و مزاح برنمىداشت و ، در عين حال ، شعرش عارى از شناعت و بىشرمى است . ازاينرو ، در نزد آنان مقبول بود و مسموع و ارجمند . او با همين الفاظ مزاحآميز بر اكابر و رؤسا تحكم مىكرد و آنان با خوشرويى بر آن مهر قبول مىزدند و بدگوييهايش را به احسان جبران مىنمودند .
ابن حجاج در روز سهشنبهء هفدهم جمادىالآخرهء سال 391 در گذشت . او را در بغداد در مشهد امام موسى كاظم بن جعفر صادق ( ع ) به خاك سپردند . وصيت كرده بود كه او را
هامش
[ 1 ] الوافى 12 : 330 ( و او از ياقوت نقل كرده ) ، بغية الوعاة 1 : 529 .
[ 2 ] حاصل معنى : اگر مرواريد بر زيبايى چهرههايى بيفزايد چهرهء تو مرواريد را زينت دهد . و تو بر خوشبوترين خوشبوها چيزى مىافزايى هرگاه آن را به كار برى ، به راستى چون تويى را در كجا توان يافت .
[ 3 ] تاريخ بغداد 8 : 14 ، يتيمة الدهر 3 : 31 ، الامتاع 1 : 137 ، المنتظم 7 : 216 ، ابن خلكان 2 : 168 ، عبر الذهبى 3 : 50 ، البداية و النهاية 11 : 329 ، الوافى 12 : 331 ، مرآة الجنان 2 : 444 ، مطالع البدر 1 : 39 ، شذرات الذهب 3 : 139 ، روضات الجنّات 3 : 158 .