و قد قلقت و هى طورا تميل * من عن يسار و من عن يمين
فطورا تراها فويق القفا * و طورا تراها فويق الجبين
فقلت لها اىّ شيء دهاك * فردّت بقول كئيب حزين
دهانى ان لست فى قالبى * و اخشى من الناس ان يبصرونى
ابن نصر [ 1 ] حكايت كرد كه روزى به ابو الفرج بن ببغاى شاعر گفتم كه ابو الفرج منصور بن بشر نصرانى يار و نديم ابو العباس بن ماسرجس بود ، روزى او را براى كارى نزد ابو عمر اسماعيل بن احمد ، عامل بصره ، فرستاد . ابو الفرج منصور خشمناك بازگشت زيرا حاكم چنان كه بايد شرط احترام به جاى نياورده و به تكريمش از جاى برنخاسته بود . روز ديگر ابو العباس از او خواست كه به حاجتى نزد او رود ، گفت هرگز نخواهم رفت حتى اگر زورق ابن خواستينى را پر از كيميا كنى و به من دهى كه هر مثقال از آن را چون بر هزار مثقال مس نهند ، آن را در حال به زر بدل كند . اين زورق در بصره به بزرگى معروف بود و مىتوانست سيصد هزار رطل بار حمل كند . گفت : اين محال است همانند آنكه ابن علّان قاضى القضاة اهواز مىگفت كه كبكى ديده است كه وزن آن ده رطل بوده است . به ابو الفرج گفتم : مردم به گفتن و شنيدن اين مبالغهها عادت دارند . مرا گفت : آمدى نحوى صاحب كتاب الموازنه مدعى بود كه ابو تمام ازاينگونه مبالغهها فراوان دارد .
از آثار آمدى كاتب است . كتاب المختلف و المؤتلف در نامهاى شاعران ، كتاب نثر المنظوم ، كتاب الموازنه بين ابى تمام و البحترى ، كتاب ما فى عيار الشّعر لابن طباطبا من الخطأ ، كتاب فرق ما بين الخاص و المشترك فى معانى الشعر ، كتاب تفضيل شعر امرئ القيس على الجاهليين ، كتاب فى شدة حاجة الانسان الى ان يعرف نفسه ، كتاب تبيين غلط قدامة بن جعفر فى كتاب نقد الشعر ، كتاب معانى شعر البحترى ، كتاب الرّد على ابن عمّار فيما خطّأ فيه ابا تمّام ، كتاب فعلت و افعلت ، كه در حد اعلاست و همانند آن كتابى تصنيف نشده ، كتاب الحروف من الاصول فى الاضداد كه آن را به خط او ديدهام ، قريب صد برگ است و ديوان شعر ، در حدود صد برگ .
قاضى ابو القاسم تنوخى گويد كه ابو القاسم حسن بن بشر آمدى در بصره متولد شد و به بغداد شد و از اخفش و حامض و زجّاج و ابن دريد و ابن سرّاج لغت و نحو آموخت .
هامش
[ 1 ] يعنى على بن محمد بن نصر كاتب ، صاحب كتاب المفاوضه ( وفات در سال 437 ) و نيز بنگريد به شذرات من كتب مفقوده 287 - 324 .