اسحاق نديم از آثار اوست : سرقات البحترى من ابى تمام ، كتاب الجواهر ، كتاب الآداب ، كتاب السرقات الكبير كه به پايان نرسيده است .
263 - بقىّ بن مخلد اندلسى ، ابو عبد الرحمن [ 1 ]
حميدى او را ياد كرده و گويد در سال 267 در اندلس وفات كرده و او از قول ابو سعيد بن يونس مىگويد . دارقطنى 273 آورده و قول نخست درستتر است . حميدى گويد : بقى از حفّاظ محدثان است و از ائمهء دين و از زهّاد صالحين . به مشرق رخت كشيد و از ائمه و اعلام سنت از جمله امام ابو عبد اللّه احمد بن محمد بن حنبل و ابو بكر بن عبد اللّه بن محمد بن ابى شبيه و احمد بن ابراهيم دورقى و خليفة بن خيّاط و جماعاتى از اعلام ، كه شمارشان بيش از دويست تن هستند ، روايت كرده است . آثار فراوانى پديد آورده . وى در جمع و روايت سخت كوشا بود . چون علم فراوان حاصل كرد به اندلس بازگرديد و كتابهاى نيكو تأليف نمود .
ابو محمد على بن احمد به ما گفت كه از آثار بقىّ بن مخلد است : كتاب تفسير القرآن كه در اسلام كتابى همانند آن تأليف نشده ، نه تفسير محمد بن جرير طبرى و نه ديگرى . و او را در حديث كتاب بزرگى است كه به ترتيب نامهاى صحابه مرتب شده و در آن بيش از هزار و سيصد صحابى ياد كرده و پيش از او كتابى كه در رتبت همتاى او باشد ، نمىشناسم . او از صد و هشتاد و چهار كس روايت كرده است كه همه از اعلام و مشاهيرند .
ديگر كتابى است در فتاواى صحابه و تابعين و كسانى كه پس از آنها بودهاند . اين كتاب مفصلتر از كتاب ابو بكر بن ابى شيبه و غير اوست . بقى بن مخلد از خواص احمد بن حنبل بود و همتاى بخارى و مسلم . همهء اين مطالب را از كتاب حميدى برگرفتهام .
ترجمهء ديگرى نيز از او آورده و گويد كه بقى بن مخلد در رمضان سال 181 در اندلسزاده شد و در شب سهشنبهء بيست و نهم جمادىالآخرهء سال 276 وفات كرد . در مقبرهء منسوب به بنى عباس به خاك سپرده شد . او را دو سفر بود كه يكى بيست سال مدت گرفت و ديگرى چهارده سال . پدرم مىگفت كه او در شهرها براى يافتن اصحاب حديث
هامش
[ 1 ] جذوة المقتبس : 167 ( بغية الملتمس ، رقم 584 ) ، تاريخ ابن الفرضى 1 : 107 ، الصلة 1 : 116 ، المعرفة العليا : 18 ، مصورة ابن عساكر 3 : 405 ، تهذيب ابن عساكر 3 : 280 ، المنتظم 5 : 100 ، تذكرة الحفاظ : 277 ، طبقات الحنابلة 1 : 120 ، النفح 2 : 518 ، الشذرات 2 : 169 ، البداية و النهاية 11 : 56 ، النجوم الزاهرة 3 : 75 ، الوافى 10 : 182 .