اضحى و مهرگان او را شاد باش گفته و از پيرى و فرسودگى و بد حالى خويش شكايت كرده است به اين مطلع :
قل للعميد ، عميد الملك و الادب * اسعد بعيديك عيد الفرس و العرب
مؤلف گويد : مسكويه زردشتى بود و اسلام آورد . او را به علوم اوائل آگاهى تمام بود .
او راست كتاب الفوز الاكبر و كتاب الفوز الاصغر و نيز كتاب تجارب الامم در تاريخ . اين اثر حوادث پس از طوفان تا پايان سال 369 را در بر مىگيرد و نيز كتاب انس الفريد كه مجموعهاى است از اخبار و اشعار و حكم و امثال و كتاب ترتيب العادات و كتاب المستوفى كه مجموعهاى است از اشعار برگزيده و كتاب الجامع و كتاب جاودان خرد [ 1 ] و كتاب السّير كه حاوى آيات و احاديث و حكمت و شعر است .
ميان او و بديع الزمان همدانى به سبب سعايتى نقارى افتاد [ 2 ] . بديع الزمان نامهاى به او نوشت كه به اين بيت آغاز مىشود :
و يا عزّ ان واش وشى بى عندكم * فلا تمهليه ان تقولى له مهلا
مسكويه نيز به او پاسخ داد :
و اذا الواشى اتى يسعى لها * نفع الواشى بما جاء يضرّ
ابو حيان در كتاب الوزيرين گويد كه ابن العميد او را خازن كتابهاى خود نمود .
مسكويه را وصيت نامهاى است كه در آن مردم را به اعمال نيك و رعايت اخلاق پسنديده سفارش كرده است از جمله آنكه نشان عفت آدمى اين است كه در برآوردن نيازهاى جسم خويش اندازه نگه دارد تا آزمندى او را به چيزى كه جسمش را زيان مىرساند و سبب هتك جوانمرديش مىشود وادار نسازد و نشان شجاعتش اين است كه همواره با انگيزههاى مذموم نفس خويش در مبارزه باشد كه مقهور شهوت زشت و
هامش
[ 1 ] الحكمة الخالده ، جاودان خرد است كه آن را دكتر عبد الرحمن بدوى به چاپ رسانده است . القاهرة 1952 .
مؤلف از كتاب تهذيب الاخلاق نام نبرده اين كتاب بارها چاپ شده است . آخرين چاپ به تصحيح و تحقيق دكتر قسطنطين زريق بود . كتاب الهوامل و الشوامل ميان او و ابو حيان مشترك است . زيرا جوابها از مسكويه است . نيز او را رسالهاى است در عدل كه دكتر محمد اركون آن را نشر داده است .
[ 2 ] رسائل بديع الزمان : 157 .