ثابت روايت مىكرد و ابو بكر محمد بن حسين بن مقسم از او روايت كند . خطى زيبا داشت . او يكى از علماى مشهور و از ثقات بود . به خط ابن ابى نواس خواندم كه معبدى [ 1 ] در شب چهار شنبه در گذشت و در روز چهارشنبهء هشت روز باقى مانده از صفر سال 292 به خاك سپرده شد .
92 - احمد بن سهل بلخى [ 2 ]
كنيهاش ابو زيد بود . عالم به همهء علوم اوائل و اسلامى . در مصنّفات خود به راه فلاسفه مىرفت ولى به اهل ادب بيشتر شباهت داشت . نخست معلم اطفال بود ولى علم او را به مرتبتى عالى فرا برد . ابو حيان در كتاب خود ، تقريظ الجاحظ ، او را وصف كرده است و وى در سال 322 وفات كرد ، در سنّ 87 يا 88 سالگى .
نيز ابن نديم از او حكايت كند كه گفت : حسين بن على مرورودى و برادرش صعلوك [ 3 ] براى من كه مردى درويش بودم راتبهاى معين كرده بودند ، چون كتاب فى البحث عن التأويلات را تصنيف كردم ، آن را قطع كردند . ابو على ، محمد بن احمد بن جيهانى از فرجان جيهان ، وزير نصر بن احمد سامانى هم پيوسته براى من وظيفهاى مىفرستاد هنگامى كه كتاب القرابين و الذبائح را املا كردم مرا از آن محروم داشت . و گويد كه حسين قرمطى بود و جيهانى ثنوى و ابو زيد احمد بن سهل بلخى متهم به الحاد . همهء اينها را ابن نديم نقل كرده است .
ابن نديم گويد : ابو زيد را كتابهايى بود چون : كتاب اقسام العلوم ، كتاب شرايع الاديان ، كتاب اختيارات السّير ، كتاب السياسة الكبير ، كتاب السياسة الصغير ، كتاب كمال الدين ، كتاب فضل صناعة الكتابة ، كتاب مصالح الابدان و الانفس معروف به المقالتين ، كتاب اسماء الله و صفاته ، كتاب صناعة الشعر ، كتاب فضيلة علم الاخبار ، كتاب الاسماء و الكنى و الالقاب ، كتاب اسماء الاشياء ، كتاب النحو و التصريف ، كتاب الصورة و المصور ، كتاب رسالة حدود الفلسفة ، كتاب ما يصحّ من احكام النجوم ، كتاب الرّد على عبدة الاوثان ، كتاب فضيلة علوم الرّياضيات ، كتاب فى اقسام علوم الفلسفة ، كتاب القرابين و الذّبايح ، كتاب عصمة الانبياء ، كتاب نظم القرآن ، كتاب قوارع
هامش
[ 1 ] م : المعيدى .
[ 2 ] الفهرست : 153 ، الوافى 6 : 409 ، بغية الوعاة 311 .
[ 3 ] احمد بن على ، معروف به صعلوك .