81 - احمد بن داود بن ونند ابو حنيفهء دينورى [ 1 ]
از بصريان و كوفيان علم آموخت و بيش از همه از ابن سكّيت . نحوى و لغوى و هندسه دان بود و از نجوم و حساب بهرهمند بود . در آنچه روايت مىكرد يا حكايت مىنمود مورد وثوق و اعتماد بود . در جمادى الاولى سال 282 وفات كرد . من اين تاريخ را بر پشت كتاب النبات او يافتم . ولى در جاى ديگر خواندم كه ابو حنيفهء دينورى پيش از سال 290 در گذشته است . سپس بر پشت نسخهاى از كتاب النّبات او به خط ابن مسيح [ 2 ] خواندم كه ابو حنيفه احمد بن داود دينورى در شب دوشنبهء چهار روز مانده از ماه جمادى الاولى در سال 280 ، جهان را بدرود گفته است و در كتاب الوفيات ابو عبد الله محمد بن سفيان بن هارون بن بنت جعفر بن محمد فريانى بغدادى يافتم كه ابو حنيفه احمد بن داود بن ونند صاحب كتاب النبات در سال 281 وفات يافته است .
ابو حيّان در كتاب تقريظ الجاحظ [ 3 ] گويد - من اين سخن را از خطّ او كه در آن ترديدى ندارم نقل كردهام - كه به ابو محمد اندلسى يعنى عبد الله بن حمّود زبيدى كه از اصحاب سيرافى بود - و در اين كتاب ذكر او آمده است - گفتم كه در مجلس ابو سعيد سيرافى در باب بلاغت جاحظ و ابو حنيفه صاحب كتاب النّبات اختلاف افتاد ، به حكميت تو در اين مسئله رضا داديم ، اكنون تو چه مىگويى . گفت من خردتر از آنم كه به سود يا زيان يكى از آن دو حكم كنم . گفتم : سر انجام چيزى بايد گفت . گفت : در سخن ابو حنيفه نوادر بيشتر است در سخن ابو عثمان حلاوت بيشتر . معانى ابو عثمان بر جان مىنشيند و به گوش آسانتر مىآيد و الفاظ ابو حنيفه شيرينتر و غريبتر و به اساليب سخن عرب نزديكتر است . ابو حيان گويد كه به آنچه مىگويم باور دارم كه من در ميان همهء پيشينيان و متاخّران تنها سه تن را يافتهام كه اگر جن و انس در تمجيد و ستايش و نشر فضائل آنها در اخلاق و علم و كتب و رسايل تا پايان عمر جهان سخن گويند حق آنان را ادا نكردهاند . يكى از سه تن ابو عثمان عمرو بن بحر جاحظ است و ديگر ابو حنيفه احمد بن داود دينورى است كه حكمت فلاسفه و شيوايى كلام عرب را جمع داشت . سخن او در « انواء » بر حظّ وافر او از علم نجوم و اسرار فلك دلالت دارد . كتاب النبات او را در
هامش
[ 1 ] انباه الرواة 1 : 41 ، الوافى 6 : 377 ، بغية الوعاة 1 : 306 ، خزانة الادب 1 : 60 ، البلغه : 20 ، سير الذهبى 13 : 422 ، الفهرست : 86 .
[ 2 ] م : ابن المسبّح .
[ 3 ] اين كتاب از كتابهاى ابو حيان به ما نرسيده است .