و همين طور ساير مناجاتها و دعاهائى كه در اين زمينهها رسيده حتى لفظ استغفر اللَّه كه ميبايست قلب انسان با مضامين آن دعائى كه بر زبان مىآورد موافق باشد .
روايت شده كه در محضر مولا امير المؤمنين عليه السّلام كسى گفت استغفر اللَّه . حضرت به او فرمود مادرت بعزايت بنشيند آيا مىدانى كه استغفار يعنى چه ، استغفار درجهء عليين است و آن اسمى است كه شش معنا را در بر دارد :
اول پشيمانى و ندامت از گذشته ، دوم تصميم بر ترك ببازگشت به آن گناه براى هميشه ، سوم اگر حقى از كسى بر گردن تو است آن حق را ادا كنى تا در حالى كه حقى از كسى بر تو نيست خدا را ملاقات كنى .
چهارم هر فريضه اى كه ضايع نموده اى قضايش را بجا آورى . پنجم گوشتى كه از راه معصيت بر تن تو روئيده با غم و اندوه بر آن گناه آب كنى بگونه اى كه پوست به استخوان بچسبد و گوشت نو برويد : ششم همانگونه كه لذت معصيت را بجسمت چشانيدى درد و رنج طاعت را هم به او بچشان ، و پس از همهء اينها بگو استغفر اللَّه .
مىگويم حالا كه امر اين قدر دقيق است ، ميبايست كه انسان در حال مناجات ، دعاها را به قصد معنائى كه مناسب با حال او است بخواند ، مثلا اگر در نماز شب خواست استغفر اللَّه ربى و اتوب إليه بگويد ميبايد كه از استغفار طلب مغفرت ، و پوشيده داشتن گناهانش برحمت حق - تعالى را اراده كند . و از توبه ، رجوع به خدا و به ياد او و طلب مغفرت و آمرزش الهى قصد نمايد نه اينكه توبهء مطلق منظورش باشد ، و همين طور در جميع اذكار و دعاها ، چرا كه براى هر ذكرى حقيقتى واقعى است كه
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 474
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٤٧٤