از استفهامى كه در آيات قرآن كريم مطرح شده است بازيابيم ناگزير بايد از قرائن حالى و يا مقالى و يا علائم و نشانه هاى ديگرى مدد گيريم .
اطلاع بر اسباب النزول است كه مىتواند به ما در رسيدن به چنين هدفى يارى دهد .
اساسا آن مفسرى را مىتوان از لحاظ صحت تفسير و تحقيقش ارزيابى كرد و در نتيجه به اعتبار و ارزش تفسيرش واقف شد كه هر چه بيشتر از اطلاعات گسترده و عميقترى در باره « اسباب النزول » در خود به هم رسانده باشد .
امير المؤمنين على ( عليه السلام ) آگاه ترين و تواناترين فرد در زمينهء اسباب النزول :
تمام فريقين - به خاطر همين نكته - امير المؤمنين على ( عليه السلام ) را به عنوان تواناترين و آگاه ترين فرد در تفسير قرآن كريم برشمردهاند ، چرا كه آنحضرت به طور دقيق و عميق و گسترده - بيش از ديگران - از « اسباب النزول » مطلع بوده است .
آنحضرت براى اينكه مردم از آگاهيهاى درخور نسبت به مداليل و مفاهيم قرآن كريم محروم و بىبهره نمانند ، و بركاتى از اطلاعات ژرف و پرگسترهء آن بزرگوار عائد مردم شود در بارهء خويشتن مىفرمود :
« و اللَّه لم تنزل آية الَّا و أنا اعلم فيما نزلت ، و فيمن نزلت ، و ابن نزلت » « 32 » سوگند به خداوند ، هيچ آيهاى نازل نشد جز آنكه درست مىدانم در بارهء چه موضوع و مسألهاى ، و در بارهء چه كسى ، و در كجا و كدام نقطه از سرزمين نزول يافته است .
و نيز معمر « 33 » از وهب بن عبد اللَّه « 34 » ، از ابى الطفيل « 35 » روايت كرده است كه مىگفت : من خود شاهد و ناظر و حاضر بودم كه امير المؤمنين على ( عليه السلام ) ايراد
هامش
32 - روايات متعددى قريب به همين مضمون در نوع 80 ، « الاتقان » ط بيروت 2 / 187 ، راجع به امير المؤمنين على ( عليه السلام ) آمده است كه نمايانگر آگاهيهاى وسيع آنحضرت در بارهء « اسباب النزول » مىباشد . رواياتى قريب به همين مضمون را ببينيد در : البرهان : بحرانى 1 / 17 . مناهل العرفان : زرقانى 2 / 483 . التفسير و المفسرون 1 / 89 .
33 - ابو عبيده معمر بن مثنّى بصرى ( 110 - 290 ه ق ) از ائمهء علم و ادب كه قريب بيست اثر علمى نگاشته كه از آن جمله : « نقائض جرير و الفرزدق » ، « ما تلحن فيه العامّة » ، « طبقات الشعراء » ، « اعراب القرآن » ( رك : الاعلام 8 / 191 ) .
34 - ابو جحيفه وهب بن عبد اللَّه بن مسلم بن جنادهء سوائى ( 64 ه ق ) ، صحابى كه به هنگام وفات حضرت نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) در سن نوجوانى به سر مىبرد . وى ساكن كوفه شد و تصدى بيت المال و شرطه را از سوى على ( عليه السلام ) به عهده داشت ( الاعلام 9 / 149 ) .
35 - ابو الطفيل عامر بن واثلة بن عبد اللَّه بن عمر ليثى كنانى قرشى ( 3 - 100 ه ق ) ، شاعر كنانه و يكى از شجعان و صاحب منصب عالى در ميان آنها بود . وى در واقعهء « احد » زاده شد ، و از رسول اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) نه حديث روايت كرده و پرچمدار امير المؤمنين على ( عليه السلام ) در پارهاى از جنگها بود . وى عليه بنى اميه به همراهى مختار به خوانخواهى امام حسين ( عليه السلام ) قيام كرد ، و آخرين صحابهاى است كه پس از همه از دنيا رفت . ( الاعلام 4 / 26 ) .