« اى دانشمندان دين آيا مىدانيد چرا على و فاطمه ( عليهما السلام ) چنين ايثار كردند و دو طفل خود يعنى حسنين ( عليهما السلام ) را در حال گرسنگى واگذاشتند ، آيا چنين مىپنداريد كه بر على و فاطمه ( عليهما السلام ) سرّ اين قضيه و گرسنگى فرزندانشان مخفى بود و از شدت گرسنگى و ضعف آنها خبر نداشتند ؟ جواب آن اين است چون آنها از نيروى صبر اين دو طفل با خبر بودند و مىدانستند كه دو شاخه « شجره الظل عند ربى » و پارهاى از جمله و مجموعهء « فاطمة بضعة منى » و جوجكان مرغ شناور و يا نالان هستند از اين جهت آنها را در حال گرسنگى رها كرده بودند » [ و اين كار با خود آگاهى انجام گرفت ] .
17 ) عز الدين عبد الحميد ، مشهور به « ابن ابى الحديد معتزلى » ( م 655 ه ق ) در شرح نهج البلاغه 3 / 257 .
18 ) حافظ ابو عبد اللَّه گنجى شافعى ( م 658 ه ق ) در « الكفاية » ، ص 201 . او پس از ذكر حديث گفته است : اين حديث را ابو عبد اللَّه حميدى در « فوائد » خود بدينسان روايت كرده ، و ابن جرير طبرى در سبب نزول « هل اتى » آن را مفصلتر [ در كتاب « جامع البيان » ] روايت نموده است .
من از حافظ ، علامه ابو عمرو عثمان بن عبد الرحمن ، معروف به « ابن الصلاح » در درس تفسير سورهء « هل اتى » شنيدم كه مىگفت . سائلها و كسانى كه كنار در خانه آمدند فرشتگانى بودند كه از پيشگاه پروردگار مأمور شدند ، و اين كار به عنوان امتحانى بود كه خدا مىخواست بدينوسيله اهل البيت ( عليهم السلام ) را به آزمون گيرد .
و نيز در مكه از شيخ حرم بشير تبريزى در درس تفسير شنيدم كه سائل نخست عبارت از جبرائيل ، و سائل دوم عبارت از ميكائيل ، و سائل سوم عبارت از اسرافيل ( عليهم السلام ) بودهاند .
19 ) قاضى ناصر الدين بيضاوى ( م 685 ه ق ) در تفسيرش 2 / 571 .
20 ) حافظ محب الدين طبرى ( م 694 ه ق ) در « الرياض النضرة » 2 / 207 - 227 .
وى گفته است : اين ، قول حسن بصرى و قتاده است .
21 ) حافظ ابو محمد بن ابى حمزه ازدى اندلسى ( م 699 ه ق ) از « بهجة النفوس » 4 / 225 .
22 ) حافظ الدّين نسفى ( م 701 يا 710 ه ق ) در تفسيرش « هامش تفسير خازن » 4 / 458 ، كه فقط اين حديث را در سبب نزول آيه ذكر نموده و حديث ديگرى را نقل نكرده است .
اسباب النزول ( فارسي ) — صفحة 40
مساهمون: السيد محمد باقر حجتي
ص٤٠