بنى المنتفق است ، يا از عباد كه به اخايل شهرت دارند . اين بود احوال بنى عامر بن صعصعه و استيلاى ايشان بر مواطن عربهاى كهلان و ربيعه و مضر .
اما بنى كهلان - به نحوى كه شنيدهايم - خاندانهايى از آنان باقى مانده است . و اما ربيعه ، به بلاد فارس و كرمان رفتند و در آنجا در سرزمينهاى ميان كرمان و خراسان در طلب قوت در حركتاند . بقايايى از ايشان در عراقاند و طايفهاى از ايشان در بطايح فرود آمدهاند و به كوفه انتساب دارند . از ايشان است بنى مياح . شمارى نيز از اوس و خزرج در ميان آنان هستند . امير ربيعه شيخ ولى نام دارد . و امير اوس و خزرج طاهر بن خضر . از ايشان است :
اين شعوب طبقهء سوم از عرب كه در اين عهد در ديار مشرق زندگى مىكنند . اين بود آنچه امكان و اجتهاد ما بدان دست يافت .
اكنون به ذكر شعوبى از ايشان كه به مغرب انتقال يافتهاند ، مىپردازيم : است عرب را در جاهليت و در اسلام توجهى به مغرب نبود . زيرا بربرهايى كه در مغرب بودند ، مانع ورود اسم ديگر به آن سرزمين بودند . افريقس بن صيفى - كه افريقيه به نام او ناميده شده - از ملوك تبابعه به غزاى آن ديار رفت و در تصرفش آورد . سپس از آنجا بازگرديد و كتامه و صنهاجه از قبايل حمير را در آنجا گذاشت . اينان را طبيعت ديگرگون شد و رنگ بربرها گرفتند و در شمار آنان در آمدند و صبغهء عربى را از دست دادند . سپس دين اسلام آمد و عرب با ظهور دين نوين بر ديگر امم غلبه يافت و سپاهيانشان رهسپار مغرب شدند و ممالك شهرهايش را تصرف كردند ولى در جنگ با بربرها رنج بسيار متحمل شدند . پيش از اين سخن ابن ابى زيد [ 1 ] را آورديم كه مردم مغرب دوازده بار مرتد شدند . سپس اسلام در دلهايشان رسوخ پيدا كرد . اعرابى كه به مغرب آمده بودند در خيمهها به صورت احياء زندگى نكردند ، زيرا دولتى كه به دست آورده بودند ، آنان را از زندگى در خارج شهرها منع مىكرد وى خواست كه در شهرها زندگى كنند . در اواسط قرن پنجم بود كه آنان ديار مغرب را به عنوان وطن خود برگزيدند و احياء و حلههاى خود را در سراسر آن پراكنده ساختند . و ما اكنون به ذكر آن مىپردازيم و علل و اسباب آن را بتفصيل بيان مىكنيم .
خبر از دخول اعراب بنى هلال و بنى سليم به مغرب اينان از طبقه چهارم بودند
بطون هلال و سليم ، از قبيلهء مضر از آغاز دولت عباسى باديهنشين بودند . اينان به صورت احيائى در بيابان حجاز و نجد در كوچ بودند . بنى سليم در نزديك مدينه بودند و بنى هلال در كوه غزوان در حوالى طائف . و بسا در كوچهاى تابستانى و زمستانى خود تا حوالى عراق و
هامش
[ ( 1 ) ] در نسخهها چنين است ولى به نظر مىرسد كه يزيد درست باشد .