اكنون باز مىگرديم به بيان آنچه از شعوب اين طبقه باقى مانده است : بنى عامر بن صعصعه همه در نجد بودند و بنى كلاب در حماضريه و ربذه در اطراف مدينه و كعب بن ربيعه در اراضى ميان تهامهء مدينه و شام و بنى هلال بن عامر در حوالى طائف ميان طائف و كوه غزوان و نمير بن عامر با ايشان بودند و جشم از ايشان محسوبند همهء اينان در دورهء اسلامى به جزيرهء فراتيه آمدند و نمير ، حران و نواحى آن را در تصرف آورد . بنى هلال تا آن هنگام كه به مغرب كوچ كردند - و ما در اخبار ايشان خواهيم گفت - در شام ماندند و چون به مغرب رفتند بقايايى از ايشان در جبل بنى هلال كه به نام ايشان است و قلعهء صرخد در آنجاست باقى ماندند . بيشترشان امروز به كشاورزى مشغولاند . بنى كلاب بن ربيعه سرزمين حلب و شهر حلب را چنان كه گفتيم تصرف كردند و از بنى كعب بن ربيعه قبايل عقيل و قشير و حريش و جعده به شام در آمدند . از اين چهار ، سه قبيله در عصر اسلامى منقرض شدهاند و جز بنى عقيل باقى نمانده است .
ابن حزم گويد : شمار ايشان به اندازهء همه مضر است . بعضى از ايشان چون بنى المقلد بعد از بنى حمدان و تغلب موصل را گرفتند و علاوه بر موصل تا نواحى حلب را نيز در تصرف آوردند ، سپس دولتشان منقرض شد و به باديه بازگشتند و از هر جهت مواطن عرب را به ميراث بردند . و از ايشان است بنى المنتفق بن عامر بن عقيل . بنى عامر بن عقيل در سرزمين تيماء نجد بودند و امروز در اطراف بصره در نيزارهايى كه ميان بصره و كوفه واقع شده و به بطايح معروف است زندگى مىكنند . و فرمانرواييشان در خاندان بنى معروف است . در مغرب از بنى المنتفق احيايى است كه با هلال بن عامر به آن سرزمين در آمدهاند و به الخلط معروفاند و مواطنشان در مغرب اقصى ميان فاس و مراكش است .
جرجانى گويد : بنى المنتفق همه به خلط معروفاند و با برادرانشان بنى عامر بن عوف بن مالك بن عوف بن عامر در جنوب بصره وطن دارند . عوف برادر منتفق بود . اينان بر بحرين و عمان غلبه يافتند و آنجا را از دست ابو الحسين الاصغر تغلبى به غلبه بستدند . اين مواطن پيش از اين از آن ازد و بنى تميم و عبد قيس بود و اينان اراضى و خانههايشان را تصرف كردند .
ابن سعيد گويد : زمين يمامه را نيز از بنى كلاب بستدند . پادشاهيشان در سالهاى 650 در خاندان بنى عصفور بود . از بنى عقيل بود خفاجة بن عمرو بن عقيل . اينان به عراق منتقل شدند و در آنجا اقامت گزيدند و نواحى اطراف آن را تصرف كردند و داراى نام و آوازهاى هستند . اصحاب صولت و كثرتاند . امروز در زمينهاى ميان دجله و فرات زندگى مىكنند . از اين بنى عقيل است بنى عبادة بن عقيل و از ايشان هستند اخايل ، زيرا عباده به اخيل شهرت داشت . اينان تا اين زمان در عراق با بنى المنتفق و در بطايح ميان بصره و كوفه و واسط زندگى مىكنند . فرمانروايى ايشان - چنان كه خبر يافتهايم - با مردى است به نام قيان بن صالح . قيان را قدرت و مكانت است . من نمىدانم كه آيا او از بنى معروف امراى بطايح از
تاريخ ابن خلدون ( فارسي ) — صفحة 12
مساهمون: ابن خلدون
ص١٢