« كاف » به معناى مثل و صفت براى مفعول مطلق است : استخلافا مثل استخلاف . . . .
جملهء « يعبدوننى » حال از ضمير « ليبدلنهم » . « شيئا » مفعول مطلق است .
تفسير
وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ .
ظاهر آيه نشان مىدهد كه هر ملّتى كه به خدا و پيامبرش ايمان بياورد و متعهد شود كه به آيين او عمل كند ، خدا آنان را جانشين خود مىكند و سلطنت در زمين را به ايشان مىبخشد و اين كار بر پروردگارت يك امر حتمى است .
برخى از مفسران همين ظاهر را برگرفته و آنگاه به شرح و تفسير معناى ايمان و عمل صالح و نيز تعرف حدود و شرايط آن پرداختهاند .
ما با كسانى هستيم كه گفتهاند : مقصود آيه تنها پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و اصحاب اوست ؛ زيرا آنان آزار و شكنجهء فراوانى را پيش و پس از هجرت ، در راه خدا متحمل شدند و مشركان و يهوديان با يك تير آنان را هدف قرار دادند و تا سال فتح [ مكه ] كه پيامبر و اصحاب در مدينه بودند ، بامدادان و شامگاهان ، در ميان آنان و مشركان و يهوديان ، چيزى جز سلاح مبادله نمىشد ، تا آنجا كه يكى از مسلمانان - چنانكه در تفسير طبرى آمده - گفت : روزى بر ما نگذشت كه ما در آن روز احساس امنيت كنيم و سلاح را بر زمين بگذاريم . پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به او فرمود : ديرى نخواهد پاييد كه بدون سلاح احساس امنيت و آرامش كنيد . وعدهء خدا و پيامبرش تحقق يافت و ديرى نپاييد كه مسلمانان با احساس امنيت نسبت به جان و مال خود ، زندگى را آغاز كردند و به تمامى سرزمينهاى عربى حكومت يافتند و بسيارى از سرزمينهاى شرق و غرب را نيز فتح كردند .
وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ .
خداوند به گسترش اسلام و حكومت آن در شرق و غرب جهان اشاره مىكند .